544. Tuhanowicze, pow. nowogrodzki

Tuhanowicze, pow. nowogrodzki

Postprzez Marcin » 14.05.2008

Tuhanowicze miejscowość najbardziej chyba znana spośród innych powiatu nowogródzkiego — była niegdyś gniazdem rodziny ks. Tuhanów. Za Zygmunta I dobra tamtejsze przeszły we władanie Massalskich, którzy dla odróżnienia od innych gałęzi swego rodu, zaczęli używać nazwiska Tuhanowskich. W XVI w. Tuhanowicze przejściowo należały do kilku różnych właścicieli, jak Danejkowie, Tuhanowscy, Norniccy i Kościenniccy, a następnie, na długie lata stały się dziedzictwem Wereszczaków.


W końcu w drugiej ćwierci XIX w. córka Józefa Wereszczaki, Zofia, wyszła za mąż za Konstantego Tuhanowskiego (zm. w 1863 r. w wileńskim więzieniu) i w ten sposób dobra znów wróciły w posiadanie dawnych dziedziców. Ostatnią właścicielką była panna Józefa Tuhanowska, która zapisała majątek Mińskiemu Towarzystwu Rolniczemu z obowiązkiem utrzymywania we dworze szkoły rolniczej. Po pierwszej wojnie światowej Tuhanowicze przeszły na rzecz Państwa Polskiego, które p. Tuhanowska jako wielką krzewicielkę kultury polskiej w Nowogródzkiem odznaczyło Orderem Polonia Restituta. Zmarła ona w 1930 r. [1]

W dziejach literatury narodowej Tuhanowicze wsławiły się głównie dzięki Mickiewiczowi, który wprowadzony tam przez Tomasza Zana, często odwiedzał swego kolegę Michała Wereszczakę. Aż do wybuchu pierwszej wojny światowej w stanie nie zmienionym od tamtych czasów przetrwał w Tuhanowiczach stary dwór, park i inne pamiątki związane z pobytem Wieszcza.


Dwór tuhanowicki był dość typową siedzibą szlachecką, szeroko rozsiadłą w rozległym ogrodzie i złożoną z dwóch podstawowych budynków mieszkalnych, tj. właściwego domu i oficyny. Główny dom mieszkalny prezentował się stosunkowo skromnie. Był to bowiem niski, murowany, mocno wydłużony budynek parterowy, nakryty gładkim czterospadowym dachem gontowym. Od zajazdu posiadał niewielki ganek z czterema kolumienkami i półokrągłym oknem w trójkątnym szczycie. Ściany miał gładkie, bielone.



Nie wiemy, jak było rozplanowane i urządzone wnętrze, gdyż żaden autor drukowanych wspomnień z pobytu w Tuhanowiczach o tym nie mówi. Ograniczają się oni tylko do wzmianki, że lewy, narożny pokój od frontu zajmowała niegdyś Maryla Wereszczakówna. Tylko Edward Chłopicki, który zwiedzał Tuhanowicze ok. 1869 r., zwrócił uwagę na kilka zawieszonych na ścianach „ładnych akwarelowych obrazków pejzaży" Wincentego Dmochowskiego. Znajdujący się także w zbiorach tuhanowickich duży olejny obraz tegoż artysty, zatytułowany Polowanie, uznał jednak za „utwór słaby i niegustowny". Zachwyt jego wzbudziło natomiast „prześliczne płótno" Jeana Baptiste Greuze'a — Psyche i amorek, nabyte z licytacji sapieżyńskiego Dereczyna. Uwagę Chłopickiego zwróciły w końcu dwa ogromne roztruchany, pokryte z wierzchu numizmatami, ustawione na jednym z kominków [2].


O jakieś sto kroków na prawo, poza szerokim okrągłym trawnikiem, na tle bujnej zieleni drzew stała oficyna dworska tzw. „Murowanka". Był nią budynek krótszy od poprzednio wzmiankowanego, stojący na wysokim podmurowaniu i ozdobiony okazalszym gankiem z czterema parami stojących kolumn, wspierających obszerny balkon, nad którym znajdowała się facjatka. Budowla miała wysoki dach, pierwotnie zapewne łamany oraz opilastrowane narożniki ścian. W całości „Murowanka" prezentowała się daleko okazalej niż główny budynek mieszkalny i nie jest rzeczą wykluczoną, że to ona właśnie była pierwotnym dworem [3]. W czasach późniejszych do lewego końca oficyny dobudowano drewniane nie tynkowane skrzydło, w którym mieściła się kuchnia, pokoje dla służby oraz mała oranżeria.


Z ganeczku „Murowanki" drzwi wejściowe prowadziły do sieni, a stamtąd na prawo do komnaty zajmowanej kiedyś przez Mickiewicza. Była to dość duża izba o trzech oknach, z których dwa wychodziły na gazon, jedno zaś boczne — na główny dom mieszkalny. Można stąd było widzieć okna pokoju Maryli. W „Murowance" tradycyjnie lokowano wszystkich przebywających w Tuhanowiczach gości płci męskiej. Wspomnienia związane z pobytem poety ściągały do dworu Wereszczaków i Tuhanowskich w ciągu XIX i XX w. wielu literatów, poetów, uczonych. Gościli tam m.in. T. Korzon, J. Chełmoński, M. Konopnicka, J. Kallenbach, E. Orzeszkowa, B. Dybowski i in. Niektórzy z nich uwieczniali swój pobyt w gościnnym domu sentencjami i rysunkami, umieszczanymi na ścianach dawnej komnaty mickiewiczowskiej, gdzie np. wiersz Konopnickiej widniał obok sentencji jakiegoś biskupa. Z lewej strony pół ściany zajmował olbrzymi rysunek węglem z podpisem: „Wojewoda z kozakiem za krzakiem". Aby uczcić pamięć poety, dziedzice Tuhanowicz umieścili przy dawnym oknie panny Wereszczakówny wysoki, czworograniasty słup skośnie ścięty z napisem, który informował, że „Tu mieszkała Maryla, pierwsza miłość Adama Mickiewicza", a przy oficynie drugi napis: „W tej «Murowance» gościł Adam Mickiewicz wiatach 1818-1820".


W głębi parku, zajmującego powierzchnię ok. 5 ha, w odległości ok. 100 m od oficyny znajdowała się uwieczniona w Dziadach altana, którą tworzyła grupa dwunastu zasadzonych w krąg lip. Drzewa te z czasem osiągnęły olbrzymie rozmiary. Przed 1880 r. szlachta nowogródzka ufundowała marmurowe popiersie wieszcza i ustawiła je pośród altany. Stał on tam ponoć tylko kilka dni, gdyż trafiony przez piorun rozpadł się w kawałki. Ocalał tylko postument. Z kolei po pierwszej wojnie umieszczono w tym miejscu tablicę z cytatem: „Altano, mego szczęścia kolebko i grobie". Dopiero za altaną rozciągał się właściwy park pełen dalszego starodrzewia i rozległych polan, z których otwierały się przepiękne widoki na malowniczą sfalowaną okolicę. Od strony łąk położonych wzdłuż rzeki Serweczy park oddzielała grabowa aleja, z drugiej zaś strony granicę stanowił długi wał.

W obrębie ogrodu stała też nieduża kapliczka z grobami rodzinnymi właścicieli Tuhanowicz. Malowniczość parku podkreślały dodatkowo stawy widoczne z okien „Murowanki". Na brzegu jednego z nich rosła rozłożysta lipa i ogromna płacząca wierzba. Do pamiątek związanych z imieniem Mickiewicza zaliczano jeszcze ponad wiekową brzozę oraz ukryty w lesie wśród jaru głaz narzutowy, długości 4,1, wysokości 3, a szerokości 1,9 m zw. „Kamieniem Filaretów", cel częstych spacerów poety [4]. W 1915 r. przez Tuhanowicze przechodził front. Działania wojenne nie oszczędziły więc żadnego budynku. Zostały po nich tylko fundamenty. Mocno ucierpiał także i park z olbrzymimi starymi dębami, lipami, jesionami i klonami. Ocalała wszakże jeszcze na czas jakiś słynna mickiewiczowska altana.

1 Por.: E. Chłopicki, Notatki z różnoczasowych podróży po kraju. Warszawa 1863, s. 71 i n.; Ochrona zabytków sztuki, Warszawa 1930/31, s. 272; Słownik geograficzny, t. 12, Warszawa 1892, s. 608; E. Pawłowicz, op. cit., s. 52; „Kłosy" 1883, t. 2, s. 324-325; „Tygodnik Ilustrowany" 1885, nr l, s. 392-393; „Ziemia" 1911, s. 133, 1929, s. 409, 1925, s. 258, 1931, s. 102; J. Żmigrodzki, Nowogródek i okolice, wyd. 3, Nowogródek 1931, s. 94.
2 E. Chłopicki, Kartki z teki podróżnej, „Kłosy" 1869, nr 9, s. 404, 1870, nr 10, s. 7.
3 Tak było w niedalekich Bolciennikach, gdzie główny dom mieszkalny do złudzenia przypominał tuhanowicką „Murowankę".
4 W. G. Antipow, op.cit., s. 131.


:drzewo: Genealogia Mickiewiczów
Forum Mickiewiczów
Więcej zdjęć dotyczących Mickiewiczów - Przejdź



:ksiazka:
Bibliografia (spis)
[www.radzima.org]
"Ateizm - to uparta wiara w bezsensowność wierzenia"
Avatar użytkownika
Marcin
Administrator
Administrator
Lokalizacja: Kraków
Medale: 1
Pomoc techniczna (1)
Imię i nazwisko: Marcin Niewalda

Re: Tuhanowicze

Postprzez corolla77 » 11.10.2011

http://laurahuta.blogspot.com/2011/10/d ... czach.html



Witam – pozwoliłem sobie na umieszczenie na moim blogu linku na Państwa stronę internetową. Zapraszam na bloga, prosząc o wnoszenie ewentualnych zastrzeżeń dotyczących linka.
Pozostając z poważaniem, życzę dalszych sukcesów – JM
corolla77
Veni vidi i znikli
Veni vidi i znikli

Odp: Tuhanowicze

Postprzez Ludwik » 05.03.2012

Tuhanowicze

Tuhanowicze (Тугановічы) to dawny majątek ziemski położony nad rzeką Serwecz na południe od Nowogródka, należący dziś administracyjnie do pobliskiej wsi Korczowa (Карчова).

Według tradycji i legendy w dawnych czasach miała tu być siedziba rodowa Tuhanów, rodu książęcego pochodzenia tatarskiego. W XVI w. dobra stały się własnością gałęzi rodu książąt Massalskich, którzy przyjęli nazwisko Tuhanowskich. W późniejszym okresie właściciele majątku zmieniali się dość często, wreszcie w XVIII w. stał się on własnością Wereszczaków. W k. XVIII w. właścicielem Tuhanowicz był ojciec ukochanej Adama Mickiewicza Maryli Wereszczakówny – Antoni Wereszczaka. Po jego śmierci w 1 poł. XIX w. dobra przeszły na wdowę po nim, Franciszkę z Ancutów, wreszcie na brata Maryli – Józefa Wereszczakę. Około roku 1840, przez małżeństwo córki Józefa Zofii z Konstantym Tuhanowskim, dobra wróciły do dawnych dziedziców. Ostatnią właścicielką Tuhanowicz była córka Konstantego, Józefa Tuhanowska, która przed 1 wojną światową zapisała majątek Mińskiemu Towarzystwu Rolniczemu z obowiązkiem utrzymywania we dworze szkoły rolniczej. Po 1 wojnie światowej majątek przeszedł na własność państwa polskiego.

Tuhanowicze zasłynęły wśród innych miejscowości Nowogródczyzny jako miejsce poznania Adama Mickiewicza z Marylą Wereszczakówną i narodzin niespełnionej miłości, która przez wiele lat stanowiła natchnienie naszego Wieszcza. Mickiewicz po raz pierwszy przyjechał do Tuhanowicz w 1818 r. zaproszony tu przez swego przyjaciela Tomasza Zana, który przyjaźnił się z braćmi Maryli – Michałem i Józefem. Poeta bywał we dworze podczas letnich wakacji w l. 1818‑21, ale narodziny wielkiej miłości do Maryli, jak można wywnioskować z tekstów Mickiewicza i jego przyjaciół, nastąpiły dopiero w sierpniu 1820 r., a więc wówczas, gdy Maryla była już narzeczoną hr. Wawrzyńca Puttkamera. Ostatnie spotkanie Mickiewicza z Marylą w Tuhanowiczach miało miejsce w lecie 1821 r., gdy ukochana Wieszcza była już hrabiną Puttkamerową i mieszkała wraz z mężem w Bolcienikach, a do Tuhanowicz przyjechała na wieść o wizycie Adama u jej braci. Wraz z Mickiewiczem w Tuhanowiczach bywali jego przyjaciele: Tomasz Zan, Jan Czeczot, Ignacy Domeyko, Rafał Ślizień, Franciszek Malewski i inni. Podczas I wojny światowej, przez trzy lata przez Tuhanowicze przebiegała linia frontu. W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy zabudowania zespołu dworskiego: dwór, który był jednym z pierwowzorów Soplicowa w Panu Tadeuszu, oficyna zwana Murowanką, w której Mickiewicz mieszkał podczas swych wizyt w Tuhanowiczach, oraz znajdująca się na wzgórzu kaplica grobowa. W 1931 r. park tuhanowicki, jako pamiątka historyczna, został wzięty pod ochronę państwa polskiego i stał się jedną z głównych atrakcji turystycznego „Szlaku Mickiewiczowskiego”.

Jedyną pozostałością dawnej rezydencji Wereszczaków i Tuhanowskich jest obecnie dawny park dworski, o powierzchni ok. 8 ha, należący do pobliskiego kołchozu w Korczowej i chroniony jako pomnik przyrody. Jest on położony na skraju doliny rzeki Serwecz i ma plan zbliżony do kwadratu. Mimo zniszczeń w okresie I wojny światowej należy on do najlepiej zachowanych parków romantycznych na Białorusi, do czego zapewne przyczyniło się jego odludne położenie. W parku widoczne są fragmenty okopów z I wojny światowej oraz ślady fundamentów dawnych budynków dworskich odsłonięte w 1991 r.

W centralnej części parku, tuż przy asfaltowej alejce, znajduje się kilka potężnych, częściowo zrośniętych ze sobą ok. 200‑letnich lip tworzących krąg, zwany „Altanką Maryli”. Stanowią one pozostałość 12 drzew rosnących niegdyś wokół altanki, w której spotykali się Adam i Maryla. To o tej właśnie altance poeta napisał w "Dziadach": Altano! mego szczęścia kolebko i grobie... Od parku w stronę mostu na rzece Serwecz przez łąki wiedzie wyjątkowo malownicza, długa na 400 m aleja starych topól, najokazalszych na Białorusi, osiągających 30 m wysokości.

Grzegorz Rąkowski


:drzewo: Genealogia Mickiewiczów
Forum Mickiewiczów
Więcej zdjęć dotyczących Mickiewiczów - Przejdź




:ksiazka:
Bibliografia (spis)
[http://www.kresy.pl/zobacz-kresy,miejsca?zobacz/tuhanowicze]
Avatar użytkownika
Ludwik
Kreator Forum
Kreator Forum
Medale: 2
Nazwiska, książki (1) Wartościowy artykuł (1)

Odp: Tuhanowicze

Postprzez Ludwik » 05.03.2012

Tuhanowicze

Tuhanowicze, dwie wsi i dobra nad rz. Serwecz, pow. nowogródzki, w 2 okr. pol. horodyszczańskim, gm. i par. praw. Cyryn, par. katol. Woroneża, o 39 w. od Nowogródka. Wsie są położone na Iow. brzegu rzeki, w odległości 3 w. od siebie. Górna wś zwie się inaczej Karczewo, ma 39 osad; dolna wieś zwie się inaczej Podhajno, ma 37 osad. Cerkiew filialna, p. wez. Podwyższenia Krzyża Św., fundacyi Wereszczaków, ma z dawnych zapisów około 2 1/2 włók gruntu; przytułek dla ubogich; kaplica katol. na cmentarzu grzebalnym. Własność pierwotnie ks. Tuhanów, następnie za króla Zygmunta przeszła do Massalskich, którzy ztąd przezwali się Tuhanowskimi. W XVII w. T. należały do kilku właścicieli, mianowicie: Danejków, Tuhanowskich, Nornickich i Kościenieckich, na których w 1673 r. wniosła skargę do trybunału kapituła prawosławna nowogródzka, za gwałtowne zrujnowanie w sąsiednich dobrach metropolity kijowskiego Bykowiczach, młyna na rz. Serweczy (ob. Akt. Wil. Arch. Kom., t. XV, str. 325). Później te dobra długo były we władaniu Wereszczaków. W f. 1818 i dwu następnych gości tu, jako student uniwersytetu jeszcze i kolega młodego Wereszczaki, w domku zw. Murowanka, Adam Mickiewicz. Tu poznał i pokochał Marylę siostrę kolegi, która wtedy była już narzeczoną Wawrzyńca Puttkamera z poblizkiego Uniechowa. W drugiej ćwierci stulecia T. nabyli Tuhanowscy i posiadają do dziś dnia. Dobra mają 1050 dzies. w wyborowych gruntach pszennych; łąki nadzwyczaj obfita nad Serweczą, młyny i propinacy Przy dworze piękny park po Wereszczakach, utrzymywany porządnie, .w którym się przechowują altana i brzoza, upamiętnione epizodami z dziejów miłości poety, tudzież kamień wielki śród jaru, cel jego przechadzek.W. Korotyński skreślił w „Tyg. Ilustr." (Nr 129 z 1885 r.) wspomnienie o T. odnośnie do Mickiewicza, z widokami podług fotografii zdjętych przez Benedykta Dybowskiego. Porów, także „Kłosy" (Nr. 960).

:drzewo: Genealogia Mickiewiczów
Forum Mickiewiczów
Więcej zdjęć dotyczących Mickiewiczów - Przejdź



:ksiazka:
Bibliografia (spis)
[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 12, pod red. B. Chlebowskiego, Warszawa 1892, s. 608]
Avatar użytkownika
Ludwik
Kreator Forum
Kreator Forum
Medale: 2
Nazwiska, książki (1) Wartościowy artykuł (1)


Powrót do Miejsca T