Fundacje sakralne Sołtanów

Monastyr w Supraślu
Supraśl
Szczególne znaczenie w rozwoju Kościoła prawosławnego na Białostocczyźnie miało założenie w 1500 r. monasteru supraskiego. Fundatorem jego był właściciel Gródka i Zabłudowa, wojewoda nowogródzki Aleksander Chodkiewicz oraz arcybiskup smoleński Józef Sołtan. W miejscowościach stanowiących uposażenie tegoż klasztoru w ciągu XVI wieku powstają trzy samodzielne jednostki parafialne w Topilcu, Fastach i Choroszczy. Monaster supraski stał się wkrótce drugim pod względem znaczenia ośrodkiem zakonnym po Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej. Mnisi suprascy wywarli duży wpływ na rozwój religijnej i narodowej tożsamości mieszkańców Białostocczyzny
Murowaną cerkiew pod wezwaniem Zwiastowania NMP wzniesiono w latach 1503-1511. Budowla obronna, w stylu gotycko-bizantyjskim, zaczęła zdecydowanie dominować w krajobrazie. W latach 1550-1557 wnętrze świątyni zostało ozdobione freskami, mającymi wyraźnie związki z tradycjami południowoeuropejskimi kościoła wschodniego. Wykonał je malarz serbskiego pochodzenia, Nektarij. Wyposażenie wnętrza wzbogaciło się w 1664 r. o wspaniały barokowy ikonostas, ozdobiony ikonami wykonanymi na płytach miedzianych i płótnie. Jego twórcą był jeden z najznakomitszych snycerzy gdańskich - Andrzej Modzelewski. Całość uzupełniała barokowa boazeria z XVIII w.
Supraśl Arcybiskup Józef Sołtan (późniejszy metropolita kijowski) w 1503 r.podarował monasterowi przywiezioną ze Smoleńska kopię cudownej, XI-wiecznej Smoleńskiej Ikony Matki Bożej - Orędowniczki białostoczcyzny. Ikona supraska zasłynęła jako Supraska Ikona Matki Bożej. Przez kilka wieków Supraska Ikona Matki Bożej była najbardziej czczoną ikoną prawosławną w tym regionie, słynącą z licznych cudów i uzdrowień. Zaginęła w czasie I wojny światowej, gdy mnisi zabrali ikonę uciekając przed wojskami niemieckimi do Rosji, gdzie ikona zaginęła. Obecnie znajduje się tam jej kopia. Jej święto przypada 10 sierpnia.
W kryptach cerkwii Zwiastowania NMP spoczęli przedstawiciele najznakomitszych rodów Reczypospolitej: Chodkiewiczów, Sołtanów, Masalskich, Tyszkiewiczów i wielu innych.

(za: www.bialorus.pl oraz www.wikipedia.pl, www.orthodox.bialystok.pl/suprasl.htm, www.uroczysko.pl/index.php?s=suprasl_pl)







Kościół i klasztor Bazylianów w Żyrowicach
Zespół klasztoru bazylianów nad brzegiem rz. Szczary. W największej świątyni klasztornej, Soborze Uspienskim znajduje się niewielki cudowny wizerunek MB Żyrowickiej, mający postać owalnej płaskorzeźby, znaleziony wg tradycji w 1470 r. przez dwóch pastuszków na drzewie gruszy w tutejszych posiadłościach podskarbiego Aleksandra Sołtana. W tym samym roku Aleksander Sołtan ufundował kościół, przebudowany w 1560 przez Jana Sołtana. Słynący łaskami wizerunek, czczony na równi przez prawosławnych, rzymskich katolików i unitów, stał się celem licznych pielgrzymek i w 1730 r. był uroczyście ukoronowany koroną papieską przez biskupa unickiego Atanazego Szeptyckiego.
ŻyrowiceW XVII i XVIII w. Żyrowice nazywano "litewską Częstochową" i było to wówczas najważniejsze miejsce katolickiego kultu religijnego w Wielkim Księstwie Litewskim. Jest to budowla trójnawowa, nakryta dużą kopułą z latarnią. Fasada ma postać czterokolumnowego portyku z trójkątnym frontonem i szerokim belkowaniem z tryglifowym fryzem. Wnętrze podzielone jest na trzy nawy za pomocą sześciu filarów. W wyposażeniu znajdują się trzy ikonostasy, z których największy, barokowy, pochodzący z XVIII w., znajduje się w nawie głównej. W centralnej części ikonostasu, w srebrnej, pozłacanej ramie, znajduje się otoczona kultem cudowna płaskorzeźba MB Żyrowickiej, o wymiarach 5,6 x 4,4 cm, wykonana z jaspisu w 4 ćw. XV w.
Do południowej ściany soboru przybudowano barokową zimową cerkiew p.w. św. Mikołaja, postawioną wg tradycji, na miejscu, gdzie rosła grusza, na której znaleziono cudowny wizerunek Matki Boskiej. Tu przechowuje się płaskorzeźbę w okresie zimowym.
Przed świątynią stoi czworoboczna dwukondygnacyjna dzwonnica z 2 poł. XIX w., z fasadą ozdobioną czterema półkolumnami i trójkątnym frontonem oraz dekoracyjnym fryzem.


Żyrowice Historia Ikony W lesie należącym do prawosławnego marszałka litewskiego Aleksandra Sołtana wśród gałęzi gruszy pasterze ujrzeli niezwykle jasne światło. Pochodziło ono od niewielkiej ikonki Matki Bożej, wyrzeźbionej w kamieniu o wymiarach około 6 na 5 cm. Zdjęli ją z drzewa i odnieśli Sołtanowi, który zamknął ją w szkatułce. Gdy następnego dnia chciał pokazać ją przybyłym gościom w szkatułce nie znalazł ikonki. Upłynęło niewiele czasu, gdy ci sami pasterze ponownie znaleźli tę samą ikonkę na tej samej gruszy. I tym razem odnieśli ją Sołtanowi, który potraktował ją z należnym szacunkiem, a na miejscu odnalezienia postanowił zbudować cerkiew Bogarodzicy. Około 1520 r. cerkiew spłonęła. Przypuszczano, że ogień strawił również ikonę, lecz pewnego razu dzieci ujrzały stojącą na kamieniu "pannę niezwykłej urody" trzymającą w dłoniach zaginioną ikonę. Na tym miejscu zbudowano murowaną cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, która stała się centralną świątynią powstałego w 1549 r. Monasteru Żyrowickiego. Ikona stała się źródłem niezliczonych cudów uzdrowienia.

(za: www.zapala.pl/eb/litw2003/zyrowice.htm oraz www.lublin.cerkiew.pl/ikony_mb/zyrowicka.html)





Cerkiew w Wołczynie
Cerkiew śwśw. Mikołaja i Jerzego w miasteczku Wołczyn, jest jedną z trzech budowli sakralnych (obok. kaplicy św. Włodzimierza i kościoła św. Trójcy). Została ufundowana w 1586 przez Jarosława Sołtana, starostę ostartyńskiego i jego żonę Marię. Materiał użyty do budowy to cegła i drewno.

(za: www.radzima.org/pub/pomnik.php?nazva_id=brkavouc03 oraz Słownik geogr. królestwa polskiego 1890r.)





Kościół w Prezmie
Prezma (Presma). Kościół pod wezwaniem śwśw. Szymona i Judy, wzniesiony kosztem Sołtanów w 1858 -9. Styl włoski, murowany, dwie wieże, postawiony na miejscu drewnianego fundowanego we 1781 przez Franciszka Sokołowskiego. Miejscowość Prezma została założona w 1750 przy dworze należącym do Dominika Pereświet Sołtana. Dwór niedaleko kościoła. (zdjęcie, z boku)


(za: www.vietas.lv oraz Słownik geogr. królestwa polskiego 1890r.)





Inne obiekty
  • Kościół św. Jerzego w Janowie Podlaskim, fundowany przez Teresą Sołtan i jej męża Jerzego Sapiehę w 1725r. (niezachowany)
  • Kościół pod wezw. Najświętszego Imienia Maryii w Kownacie, pierwszy z kościołów postawiony w 1715
  • Kaplica grobowa Sierakowskich (obecnie kościół parafialny pw. św. Maksymiliana Kolbego w Waplewie. Budowa zakończona w 1873. Incjatorami byli Alfons Sierakowski i jego żona Maria Sołtan. (zdjęcie)







Ilość wejść