Portal w rozbudowie, prosimy o wsparcie.
Uratujmy wspólnie polską tożsamość i pamięć o naszych przodkach.
Zbiórka przez Pomagam.pl

Kalisz, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego.

1.02.2026 20:46
Kalisz , Teatr im . Wojciecha Bogusławskiego .

Koniec lipca 1800 roku. Do Kalisza w zaborze pruskim przyjechała trupa teatralna ze stolicy .
W letnie miesiące warszawska publiczność raczej nie odwiedzała teatru .
Dlatego dyrektor Wojciech Bogusławski, żeby utrzymać Teatr Narodowy, spędzał lato
w podróży i grał ze swoim zespołem w mniejszych miastach. Bogusławski liczył na to ,
że może pojawi się parunastu zapaleńców. Ale wieczorem 2 sierpnia w nędznym budynku
przy ulicy Babina tłumnie zgromadzona publiczność oglądała między innymi słynnych
„Krakowiaków i Górali ” z Bogusławskim w roli Bardosa.
Po miesiącu występów w Kaliszu dyrektor mógł się cieszyć całkiem niezłym zyskiem .
W 1801 roku Bogusławski przystąpił do budowy teatru w Kaliszu .
Pierwszy teatr Bogusławskiego w Kaliszu budowano 11 dni w miejscu nędznego budynku
bez żadnej wygody i ozdób . Wnętrza i dekoracje w nowym budynku stworzył stale
współpracujący z Bogusławskim malarz i dekorator Antoni Smuglewicz .
Po 16 latach pierwszy kaliski teatr był już w opłakanym stanie i w 1817 roku został zburzony.
Ostatnia podróż Wojciecha Bogusławskiego do Kalisza odbyła się w 1823 roku.
Kaliszanie witali swojego ukochanego aktora i reżysera z ogromną radością .
Bogusławski był postacią niezwykle znaczącą dla miejscowej społeczności.
A i Kalisz stał się dla niego ważnym miejscem. Tutaj debiutowała w 1802 roku jego córka, Rozalia.
Bogusławski uważał, że kaliska publiczność nie była tak surowa i wymagająca, jak w Warszawie.

Dążenia do tego, by w Kaliszu stanął nowy teatr, napotykały nieustanne przeszkody.
Wynikały one z nieprzychylności władz albo żywiołów . Powodzie albo pożary
niszczyły kolejne powstałe budynki.
A na ich wyremontowanie trudno było uzyskać wsparcie finansowe.
W 1816 roku mieszkańcy podjęli pierwsze starania, by postawić teatr.
Ale ten pomysł nie podobał się władzom miasta (wtedy już w Królestwie Polskim),
które teatr
uważały za niebezpieczny , artyści mogli tam przemycać hasła wolnościowe .
Kaliszanie potrzebowali oficjalnej zgody, by zorganizować składkę na budowę teatru.
Nie otrzymali jej .
Tymczasem trupa Osińskiego i inne zespoły teatralne, które przyjeżdżały do Kalisza,
grały w Hotelu Polskim Ludwika Woelffla. Według władz to zupełnie wystarczało,
by zaspokoić potrzeby kulturalne kaliszan. Scena w Hotelu Polskim była zbyt mała,
by wystawiać większe i efektowniejsze sztuki, a przy tym Woelffl za udostępnienie
sali kazał sobie słono płacić.

W 1829 roku Jakub Lubiejewski (woźny trybunału) stworzył nad brzegiem Prosny,
tuż przy parku, scenę letnią. Zimą zaś zespoły nadal grały u Woelffla. W 1834 roku
władze zdecydowały o odkupieniu teatru od Lubiejewskiego.
Przeprowadzono generalny remont, a drewniany budynek zamienił się w nowoczesną,
doskonale wyposażoną salę teatralną. Taki luksusowy teatr przyciągał liczne
zespoły z całej Europy. Władze chciały efektownego miejsca, w którym można
by zaprezentować program artystyczny uczestnikom zjazdu monarchów.
W Kaliszu ku wyraźnemu niezadowoleniu mieszkańców doszło
do spotkania cara Mikołaja I i pruskiego króla Fryderyka Wilhelma III (11 września 1835 roku).
Niedługo po zjeździe budynek zaczął stopniowo popadać w ruinę,
a nie było zgody na jego odbudowę. Teatr, zniszczony przez dwie powodzie,
spłonął 19 kwietnia 1858 roku. Na szczęście bo znajdował się już w bardzo
złym stanie , ale za to dobrze go ubezpieczono w Towarzystwie Ogniowym .

Po zlikwidowaniu w 1845 roku siedziby guberni miasto podupadło i dopiero
po jej przywróceniu w roku 1867 znów odżyło. Pojawiły się nowe inwestycje
i przybyło ludności która od 1865 roku na spektakle teatralne mogła
przychodzić do teatru Golińskiego przy alei Józefiny , dzisiejszej alei Wolności.
Miasto miało to szczęście, że ówczesny kaliski gubernator okazał się
człowiekiem rzutkim, zaradnym, a przy tym polonofilem.
Michał Piotrowicz Daragan stanął na czele komitetu budowy teatru.
Od 1892 roku podejmował wiele działań i wykorzystywał wszelkie swoje
wpływy, by wreszcie po ośmiu latach intensywnych starań w Kaliszu
stanął jeden z najpiękniejszych budynków teatralnych w Królestwie Polskim.
W roku 1914 wybuchła wojna , a 16 sierpnia 1914 roku spaliły pruskie wojska .
W okresie międzywojennym spektakle pokazywano w
Stowarzyszeniu Rzemieślników Chrześcijan przy ulicy Piekarskiej,
siedzibie Towarzystwa Muzycznego przy Parkowej lub w teatrze ogródkowym.

Kalisz, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego. Projekt teatru uwzględniał zagrożenie powodziowe. Dlatego pomieszczenie
pod sceną zbudowano ponad najwyżej odnotowanym poziomem Prosny.
Klasycystyczny budynek z trzema kondygnacjami tylko nieznacznie różnił
się od obecnego. Wnętrza teatru nawiązujące do modnego wówczas stylu
okrętowego i utrzymana w modernistycznej konwencji jest sala teatralna
z widownią w kształcie podkowy .
Szeroką scenę wyposażył krakowski malarz , scenograf i reżyser Karol Frycz .
Problemy finansowe były również powodem przedłużania się prac nad odbudową teatru.
By tym problemom zaradzić, zarząd miasta zdecydował się na wzięcie pożyczki
od Ministerstwa Opieki Społecznej i Funduszu Pracy.
Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Sceny założono również
specjalne konto w Banku Ziemi Kaliskiej . Mieszkańcy wpłacali na nie
pieniądze i w ten sposób pomogli zakończyć budowę, a 14 listopada 1936
roku budynek teatralny oddano do użytku.
Pierwszym dyrektorem odbudowanego w 1936 roku Teatru Miejskiego
był Iwo Gall, scenograf i reżyser związany z Redutą Osterwy i Limanowskiego. Jako
W październiku 1936 roku zdecydowano, że patronem Teatru Miejskiego
zostanie Wojciech Bogusławski.