Portal w rozbudowie, prosimy o wsparcie.
Uratujmy wspólnie polską tożsamość i pamięć o naszych przodkach.
Zbiórka przez Pomagam.pl

Kraków. Stare Miasto i mury obronne.

5.02.2026 21:51
Kraków ma wiele ciekawych tematycznie muzeów.
Kiedyś Stare Miasto Krakowa było ogrodzone murami obronnymi i fortyfikacją.
Pierwsze potwierdzone informacje o murach obronnych Krakowa znajdują się
w przywileju księcia Leszka Czarnego z roku 1285 w którym zezwala mieszczanom
na budowę murów. W roku 1287 i 1288 miasto obroniło się przed najazdem Tatarów
i mury obronne spełniły swoje zadanie.
Zachowane księgi miejskie wymieniają mur miejski po roku 1300 który otaczał miasto
od północy, wschodu i zachodu a od południa płynęła jakofosa odnoga Wisły.
Potem wymieniono Bramę Floriańską z roku 1307 i następne bramy.
W XIV wieku nastąpiło połączenie murów miasta z obwarowaniami zamku
królewskiego. Prace budowy fortyfikacji objęły baszty, bramy, fosy.
Na początku XV wieku zaczęto wznosić drugi zewnętrzny mur.
W roku 1498 przed Bramą Floriańską zbudowano Barbakan i w tym okresie
przebudowano wiele baszt .
W wiekach XVI-XVII obiekty obronne przystosowywano do działań artyleryjskich.
Wtedy to zbudowano przylegające do murów obronnych arsenały.
Arsenał Miejski między Basztą Ciesielską i Stolarską zbudowano w roku 1565.
Arsenał Królewski przy bramie Grodzkiej ukończono za panowania Władysława IV
w roku 1643. Do roku 1655 Kraków miał zadbane fortyfikacje.
Ale później do murów obronnych dobudowywano różne budynki. W końcu XVII wieku
i cały wiek XVIII trwała naprawa murów i postępowała ich dewastacja.
Ostatni szturm na miasto Kraków został odparty w roku 1768 gdy Rosjanie
atakowali Bramę Floriańską.

Kraków w roku 1804 został ogłoszony miastem otwartym. Ukazał się austriacki
dekret cesarski za rządów Franciszka II (cesarz Austrii w latach 1804-1835
a jako cesarz nazywał się Franciszek I) o rozbiórce krakowskich murów obronnych
i baszt jako nie przydatne do celów obronnych.
Północny odcinek murów uratował Feliks Radwański w roku 1817.
Zachował się fragment murów obronnych zwany odcinkiem floriańskim.
Składa się on z Bramy Floriańskiej i trzech baszt: Ciesielskiej, Stolarskiej
i Pasamoników oraz muru łączącego je o długości przeszło 170 metrów oraz z Barbakanu.

Kraków , mury obronne. Makieta murów obronnych .Obwód krakowskich murów obronnych przypominał kształt
gruszki gdzie na węższym końcu, bardziej na południe był Wawel.
Powierzchnia miasta wewnątrz murów wynosiła 58,5 ha.
Długość obwarowań wynosiła 2700 i 3400 metrów.
Grubość murów wynosiła od 2,2 do 2,7 metra a wysokość około 9,5 metra.
Od strony miasta była uliczka która ułatwiała komunikację obrońcom
i umożliwiała dostęp do każdego fragmentu obwarowań.
W ich sąsiedztwie był kościół Mariacki. Jego wieża należała do miasta
i w niej była stała warta .
Kraków , mury obronne. Baszta Stolarska .Wejścia kamiennymi schodami obok bram
prowadziły na chodnik obrońców znajdujący się na wysokości
około 7,5 metra. Mur wzmacniały co 40 do 60 metrów baszty.
Baszt zbudowanych na planie kwadratu i łączących dwa odcinku muru
było około 42. Baszty miały wymiary zewnętrzne od 7 do 8,5 metra
a wysokość około 13-14 metrów. Grubość ścian wynosiła 2,3 do 3,2 metra.
Baszty krakowskie nosiły nazwy od cechów opiekujących się nimi.
Kraków miał sześć bram które były równocześnie basztami:
Rzeźniczą, Floriańską, Sławkowską, Szewską, Wiślną i Grodzką.
Najważniejsze z nich to była brama Floriańska, Sławkowska i Grodzka.
Ostateczny układ bram miejskich w Krakowie powstał w XIV wieku po przedłużeniu
murów na południe. Przy zamku wawelskim powstała w roku 1345 brama Grodzka
a w roku 1395 brama Nowa. W XV wieku oraz później rozbudowano bramy.
W latach 1498-1499 zbudowano przed bramą Floriańską Barbakan. Gotycki
Barbakan powstał z powodu narastającego zagrożenia w XV wieku ze strony
Turków. Wzniesiono go na polecenie króla Jana Olbrachta.
Przed bramami Sławkowską, Szewską i Mikołajską zbudowano fortyfikacje w XVII wieku.

Obroną zewnętrzną była palisada w odległości 8,5 do 11,5 metra od muru obronnego
którą od XV wieku zastąpił mur zewnętrzny. Za palisadą była fosa z wodą o szerokości
od 6 do 8 metrów. Od południowego wschodu i południowego zachodu miasto broniły bagna
a z pozostałych stron fosa. W roku 1402 przedłużono fosę części południowo wschodniej.
Ostatnim zewnętrznym pasem obrony był wał. W XIV wieku jego rozmiary były małe
ale z rozwojem artylerii rozbudowywano go. Rozbudowa wału odbyła się głównie
w wiekach XV- XVII.

W północno-zachodniej części miasta między drugim pierścieniem zewnętrznych murów a fosą
od końca wieku XIV był główny budynek wodociągu nad sztucznym korytem Rudawy.
Wewnątrz miał zbiornik wody napełniany czerpakami za pomocą koła wodnego i systemu
przekładni umieszczonych wysoko aby woda pod ciśnieniem mogła spływać i napełniać
fosy położone na wyższym terenie po stronie północnej.
Wodociąg ten napełniał też drewniane rury o średnicy wewnętrznej 10 cm
i 25-35 cm zewnętrznej którymi woda płynęła do zbiorników w mieście.
Rury układano wzdłuż ulic na głębokości około 1,7 metra i łączono co 2 metry
za pomocą metalowych okuć.

Barbakan zbudowano na miejscu dawnej fosy i mostu. Półkolisty barbakan jest
wycinkiem koła o średnicy wewnętrznie 25 metra. Grubość murów barbakanu była różna.
W dolnej części było około 3,6 metra, wyżej 2,5 metra a miejscami około 1,5 metra.
Dolne ściany barbakanu wykonano z dopasowanych do siebie ciosów piaskowca.
Wyższe partie wykonano z dobrze wypalonej cegły. Barbakan posiadał cztery
kondygnacje strzelnicze rozmieszczone na przemian, w szachownicę. Dolne otwory
dostosowane były do ciężkiej broni a górne do ręcznej broni palnej.
Trzy kondygnacje strzelnic były ze 130 otworami. Barbakan zakończony był
murowanym gankiem ze stanowiskami strzelniczymi i otworami w podłodze przez które
wylewano na atakujących wrzątek lub gorącą smołę. Nad całością są wieżyczki obserwacyjne.
Brama zewnętrzna była poprzedzona długim drewnianym mostem nad fosą ale przed samą
bramą o długości 7 metrów był most zwodzony. Drugi most znajdował się wewnątrz barbakanu.
Południowa część mostu była podnoszona umożliwiając w razie niebezpieczeństwa zamykanie
przejazdu w kierunku bramy Floriańskiej.Kontakt obrońców barbakanu z miastem był dzięki
chodnikom ukrytym w grubych murach łączących barbakan z bramą Floriańską.
Barbakan otoczony był półkolistą fosą o szerokości 26 metrów i głębokości około 6 metrów .
Od strony zewnętrznej był półkolisty mur oporowy o wysokości 7 metrów i przylegający
do niego od zewnątrz suchy rów o szerokości 3-4 metrów i głębokości około3 metrów.
Utrudniały one dostęp do fosy barbakanu.

Barbakan był ważnym elementem fortyfikacji. Miał on obronić pobliski Arsenał Miejski
znajdujący się pomiędzy basztami Stolarską i Ciesielską.
Mury Barbakanu oparły się atakom artyleryjskim.
Barbakan nigdy nie został zdobyty i bronił Krakowa podczas oblężeń w roku 1587
przez wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, w roku 1655 przez wojska szwedzkie
i w roku 1772 przez wojska rosyjskie.
W pierwszej połowie XIX wieku został uratowany przed wyburzeniem.
Ocalał Barbakan i fragment sąsiednich fortyfikacji z bramą Floriańską i trzema basztami.

Główną spośród ośmiu bram miejskich umieszczonych wśród murów obronnych była
brama Floriańska. Jej nazwa pochodzi od kościoła w sąsiedztwie, św. Floriana.
Ma ona 34,5 metra wysokości. Brama ta otwierała drogę królewską i to przez nią
do miasta wkraczali królowie, dyplomaci i znane osobistości. Tu wiodła przez bramę
trasa pochodów koronacyjnych i pochodów pogrzebowych królów oraz ich rodzin.
Brama pochodzi z roku około 1300. Wykonano ją z kamienia i z ceglaną kondygnacją.
Ceglany był ganek strzelniczy wsparty na kamiennych konsolach, elementach
architektonicznych w postaci ozdobnego wspornika, dodanych w XV wieku.
Opiekę na basztą mieli sprawować kuśnierze. Brama broniła miasta od północy.
Połączona została warownym korytarzem z Barbakanem.

Po zniszczeniach spowodowanych najazdem szwedzkim, około roku 1657,
brama Floriańska otrzymała nowy barokowy hełm który zachował się do dziś.
Nad bramą był orzeł. Dziś jest tam orzeł piastowski wykonany przez Zygmunta Langmana
wg projektu Jana Matejki z roku 1882. Od strony miasta jest płaskorzeźba św. Floriana.
Przy portalu bramnym zachowały się prowadnice na kratę.
Podczas restauracji w XIX wieku, w przejściu umieszczono ołtarzyk
Matki Boskiej Piaskowskiej. W czasie prac konserwatorskich na I piętrze urządzono kaplicę.
Jej fundatorem był książę Władysław Czartoryski który adaptował sąsiedni
arsenał i budynki przy ulicy świętego Jana na muzeum.

Na lewo od bramy Floriańskiej znajdują się dziś baszta Ciesielska i Stolarska
które są połączone budynkiem dawnego Arsenału Miejskiego a na prawo
w Baszcie Pasamoników możesz wejść na trasę turystyczną idąc po murach z gankami
łączącymi bramę z sąsiednimi basztami.
Stojąc przed Barbakanem, stoimy na początku Drogi Królewskiej biegnącej od
placu Jana Matejki obok Barbakanu, przez bramę i ulicę Floriańską, Rynek Główny,
ulicę Grodzką i Kanoniczną na Wzgórze Wawelskie.

Dziś oprócz fragmentu murów obronnych przy baszcie Stolarzy zachowała się
Brama Floriańska , Barbakan i Baszty Pasamoników, Stolarzy i Cieśli.
Barbakan w drugiej połowie XIX wieku przebudowano go na cele muzealne
i dziś jest częścią Muzeum Historycznego Miasta Krakowa gdzie wyeksponowane
są wystawy, jest arena walk sportowych np. szermierka lub walk
rycerskich i tańców dworskich. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa czynne
jest od kwietnia do października.
Krakowski Barbakan jest jednym z trzech zachowanych w Europie gotyckich barbakanów.
Drugi jest w Carcassonne we Francji a trzeci w niemieckim Görlitz.
Największy i najlepiej zachowany jest krakowski.