Zduny, pow. łowicki

Zduny wś i fol., po w. łowicki, gm. Bąków, par. Zduny, odl. 11 w. od Łowicza, posiada kościół par. murowany, kaplicę cmentarni, sąd gm. okr. III, urząd gmin. Bąków z kasą wkładowo-zaliczkową, szkolę początkową, około 500 mieszkańców. Wieś skolonizowana ciągnie się wzdłuż toru drogi żel. warsz.-wied. Polw. nosi nazwę „Piaski". W 1827 r. było 45 dm., 353 mk. Jest to dawna posiadłość arcyb. gnieźnieńskich, w kasztelanii łowickiej. Zapewne należała pierwotnie do grodu łowickiego. Później utworzony był oddzielny klucz zduński dóbr arcybiskupich, obejmujący 7 folwarków i 16 wsi. Folwarki były: zduński, maurzycki, urzecki, bogoryjski, bąkowski, wierznowski i wysokienicki, wsi; Zduny, Maurzyce (Marczy-ce), Urzecze, Bogorya, Bąków, Wierzuowice, Wysokieniee, Strugienice, Świące, Łaźniki, Jackowice, Szczudłów, Otolice, Rząśno, Złoków Borowy. We wsiach było w XVIII w. 352 kmieci na 240 łanach a folwarki miały około 3152 mr. pruskich. W r. 1777 cały klucz miał 284 gospodarzy, 1650 dusz w 365 domach, na 248 włókach. Czynszu drobnego dawali 250 zł., najmu wielkiego 3033 zł. 15 grn kur dawali 992, kapłonów 160, jaj 140 kóp, pszenicy 184 kor., owsa 677 kor., siemienia lnianego 697* garncy, konopnego 6 garncy, słomy 1157* kóp, przędzy 518 łokci. Co do podatków zaś płacili subsidium charitatirum zł. 4802 gr. 10, podyrauego 827 zł. Dawali też lenungu zł, 438, flisowego zł. 47. W r. 1749 ks. Jan Mlicki, proboszcz gnieźn., kanonik płocki i łucki, archidyakon uniejowski, wypuścił klucz zduński Gadomskiemu, generałowi, za 24000. tynfów rocznie, gdy poprzednio Kiołezewski płacił 17000. Dziś lud mieszkający w tym kluczu wyróżnia się pobożnością, uczynnością, oświatą, starannem gospodarstwem rolnem. Zajmuje się pszezelnictwem, sadownictwem, kupuje książki, prenumeruje pisma, zatrzymał swój dawny, strojny ubiór. Kościół parafialny, p. w. św. Jakuba, istniał tu przed r. 1369, albowiem arcyb, Jarosław ze Skotnik założywszy w tymże roku we wsi Strugienie nowe wójtowstwo, zobowiązał wójta i następców jego do oddawania plebanowi zduńskiemu dziesięciny. W r. 1441 arcyb. Wincenty Kot ustanowił nowe wójtowstwo we wsi Maurzyce (w par. Zduny), które nadał niejakiemu „Gregorio Bohemo pixidario castri Loyiciensis intuitu ipsius serrieiorum" i także przeznaczył dziesięciny dla kościoła zduńskiego. Na początku XVI w. folwark arcybiskupi i wójtowstwo w Z. dają dziesięcinę kościołowj, zaś kmiecie tylko meszne, po 3 kor. .żyta i 3 kor. owsa z łanu. Pleban posiada 2 łany, dwie łąki, jedną w Z., drugą w Łaznikach, plebanią z o-t grodem i spichrzem, domy dla wikary uszów i dom na szkołę (Łaski, L. B., II, 505). W r. 1600 arcyb. Stanisław Karnkowski-oddał kościół zduński pod zarząd dominikanów w Łowiczu, przyłączając wszelkie dochody do klasztoru, % zastrzeżeniem, że kaźdoczasowym plebanem miał być przeor klasztoru, który miał utrzymywać na miejscu zakonnika swej reguły z tytułem wikaryusza. W 1826 r., po zniesieniu klasztoru i po włączeniu zakonników łowickich do klasztoru w Sochaczewie, mimo prote-stacyi ówczesnego przeora w Sochaczewie, powrócił kościół zduński pod zarząd księży świeckich. Pierwszym proboszezein został kś. Józef Potaczewski, drugim ks. Piotr Polkowski, stryj kś. Ignacego, kanonika krakowskiego, historyka. Obecna murowana świątynia stanęła na miejsce starożytnego drewnianego, chylącego się do upadku kościółka w r. 1779, nakładem arcyb. Antoniego Ostrowskiego, w r. 1818 konsekrował ją Daniel Ostrowski, sufragan łowicki. Kościół budowy prostej, o jednej nawie, liczy 5 ołtarzy, szósty zaś w kaplicy św. Antoniego, przystawionej w r. 1847. Kś. Antonin Kisielewski, dominikanin, administrator, przyczynił się do odnowienia tej świątyni. Sprowadził dwa ołtarze z kościoła dominikanów w Łowiczu a kś. Aleksander Cetkowski, proboszcz, zastąpił stare obrazy w ołtarzach nowemi, pędzla Murzynow-skiego z Warszawy. Na ścianach zakrystyi wiszą stare portrety arcyb. Karnkowskiego i Ostrowskiego. Na cmentarzu grzebalnym stoi kaplica św, Krzyża, zbudowana kosztem 4000 złp. z ofiar parafian r, 1810, a r, 1837 rozszerzona. Dzwonnicę murowaną postawiono w r. 1826, w niej zawieszone 3 dzwony. Uposażenie proboszcza dziś stanowi 3 mr. łąk i 3 mr. ziemi ornej. W 1836 r, było gruntu ornego, ogrodów, łąk i nieużytków 125 mr., 47 prętów miary dawnej polskiej. Proboszcz kś. Polkowski ustąpił z tego administracyi ks. łowickiego część, zostawszy przy 54 morgach i 57 pręt. i kasa administracyi księstwa zobowiązała się płacić tytułem wynagrodzenia za to ustępstwo rocznie po 105 rubli i dawać żyta kor. 6, jęczmienia kor, 3, owsa kor. 3 miary warszawskiej, Na folw. księżym „Piaski** urodził się kś. Ignacy Polkowski. Długi czas był tu nauczycielem elementarnym Jan Budyta, autor poezyi religijnych, drukowanych w Warszawie (1843-1882).W samej wsi stał obszerny dwór drewniany, odbudowany po raz ostatni przez arcyb. Wacława Leszczyńskiego. Z. par., dek. łowicki, około 3100 dusz