Zamek Gołuchów wraz ze 160 ha parkiem, zwierzyńcem oraz z zabudowaniami zajmowanymi przez Muzeum Leśnictwa oraz stylową kawiarnią „Muzealna„ leży na uczęszczanej trasie Kalisz-Poznań. Zamek wznosi się w parku na rzeczką Trzemną. Sam zamek posiada bogatą historię. Dzieje zamku są związane ze znakomitymi rodami polskimi Leszczyńskich, Działyńskich i Czartoryskich. Zamek jest przykładem francuskiego renesansu.
Pierwotnie zamek miał charakter obronny z basztami w każdym narożniku. Wzniesiono go w latach 1550-1560 dla Rafała Leszczyńskiego. W rezydencję magnacką przekształcił go syn Rafała, Wacław Leszczyński. Przez następne 250 lat zamek miał różnych właścicieli i podupadł aż do wieku XIX gdy dobra gołuchowskie zakupił Tytus Działyński z Kórnika.
Bryła zamku ma pozornie charakter renesansu francuskiego. Pod tarasem dziedzińca są najstarsze fragmenty zamku, piwnice. Razem z fundamentami belwederu i trzema wieżami są pozostałością dworu obronnego wzniesionego w roku 1560 przez starostę radziejowskiego, wojewodę brzesko-kujawskiego, Rafała Leszczyńskiego. W roku 1592 Gołuchów odziedziczył jego syn Wacław Leszczyński, kasztelan i wojewoda kaliski, kanclerz wielki koronny który przekształcił Gołuchów w okazałą rezydencję magnacką. W roku 1853 dobra Gołuchowskie zakupił dla syna Jana, Tytus Działyński, właściciel dóbr kórnickich.
W roku 1857 hrabia Jan Działyński poślubił księżną Izabellę, córkę księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Myśląc o przebudowie zamku, Izabella sprowadziła z Francji architekta Maurycego Augusta Ouradou, rzeźbiarza Karola Biberona i malarza Ludwika Breugnota. Wzorem zamku w Gołuchowie były zamki królewskie znad Loary we Francji. Dlatego zamek ma dziś wysokie kryte łupkiem dachy, smukłe kominy i wystrój rzeźbiarski podobny do XVI wiecznych budowli francuskiego renesansu. Zamiarem Izabelli było utworzenie w odbudowanym zamku rezydencji i muzeum. Izabella zmarła w roku 1899 we Francji ale pochowana została w przebudowanej kaplicy na terenie parku. I tam spoczywa do dziś.
W roku 1893 utworzyła ona Ordynację Książąt Czartoryskich w Gołuchowie. W jej statucie gwarantowała ogólną dostępność swoich zbiorów oraz ich niepodzielność. Jej muzeum funkcjonowało do września 1939 roku. Do roku 1939 dobra gołuchowskie należały do rodziny Czartoryskich.
Tak jak wiele eksponatów z kolekcji zebrane przez Izabellę i jej męża uległo rozproszeniu i zaginęło w czasie drugiej wojny światowej, tak było i po wojnie. Odnalezione zrabowane przez Niemców zbiory sowieci wywieźli do Leningradu. Od roku 1946 odzyskane z Niemiec tkaniny, ceramikę i hafty przekazano do Muzeum Narodowego w Warszawie. Tam też odesłano z Leningradu ogromną kolekcję waz greckich i zabytków egipskich, było ich około 4500 eksponatów.
Zamek w roku 1951 przejęło Muzeum Narodowe w Poznaniu. Dwukrotnie kompleksowo wyremontowało zamek. Poznańskie muzeum wyposażyło część sal we własne zbiory. Są to gobeliny renesansowe malarstwo europejskie, rzadkie okazy mebli. Zaczęły powracać do Gołuchowa przedmioty z kolekcji Izabelli Działyńskiej. Są to wyeksponowane dziś wazy antyczne, obrazy malarzy polskich i zachodnioeuropejskich oraz niektóre meble z dawnego wyposażenia zamku .
Na parterze zamku znajduje się:
- Sala Waz Antycznych. Przed II wojną światową wystawiona była tu kolekcja waz licząca sobie 259 sztuk. Dziś eksponuje się 56 waz z okresu od VII do III wieku p.n.e. - Sala Starożytności w której do roku 1939 eksponowano zbiory sztuki starożytnej, głównie egipskie rzemiosło artystyczne oraz antyczne brązy, figurki terakotowe i naczynia szklane. - Dawna Sypialnia Księżnej Małgorzaty, bratowej Izabelli. Małgorzata to księżna Orlean-Nemours żyjąca w latach 1846-1893. Sypialnia na czas jej wizyty w Gołuchowie była udostępniana razem z łożem mającym baldachim a obok łoża wisiały obrazy związane z rodziną Leszczyńskich. - Pokoje Gotyckie to są trzy pomieszczenia w których zgromadzono dzieła sztuki gotyckiej. Wśród nich jest rzeźba św. Urszuli wykonana w Utrechcie w XVI wieku. Jeden z pierwszych obiektów zakupionych w Paryżu przez Izabellę. - Klatka schodowa tzw. wielkie schody zamku jest przykładem rzemiosła artystycznego z XIX wieku.
Na piętrze zamku znajdują się : - Biblioteka jest w baszcie, naprzeciw wejścia jest kominek z XVI-wiecznych elementów włoskich. W szafach jest cenny zbiór rękopisów i starodruków z XVI-XVII wieku. - Sala Portretu Staropolskiego, większość portretów jest z dawnych zbiorów gołuchowskich. Wśród nich są portrety Czartoryskich oraz portret Anny Chlebowskiej, jednej z XVII-wiecznych właścicielek majątku gołuchowskiego. - Pokoik w Baszcie, to tam jest eksponowany zespół dekoracyjnych waz chińskich i japońskich z XVIII i XIX wieku. - Sala Królewska w XIX wieku została urządzona jako sypialnia zdobiona zespołem gobelinów. Do dziś z XIX wieku pozostał dekoracyjny strop z wizerunkami królów polskich. Są również w różnych układach herby Wieniawa i litera Leszczyńskich „L” z korona szlachecką. - Salon posiada strop złocony i polichromie wzorowaną na Sali jadalnej Hotelu Lambert w Paryżu. Boazerie i drzwi wykonano z czarnego dębu. Drzwi prowadzące na krużganek zdobione są rzeźbionymi scenami ze Starego Testamentu. - Sala Polska ma eksponowane pod stropem stare kopie portretów królewskich i portrety hetmanów i wojewodów pochodzące z muzeum Izabelli Działyńskiej. - Sala Muzealna, to tu Izabelle Działyńska eksponowała swoje zbiory rzemiosła artystycznego: emalie limuzyjskie, włoska ceramikę, szkła weneckie, stare srebra.
W roku 2017 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego za 20 mln. nabył od Fundacji Książąt Czartoryskich na rzecz państwa zamek w Gołuchowie razem z przylegającymi do niego budynkami gospodarczymi i parkiem. Ciekawe bo od roku 1951 właścicielem zamku w Gołuchowie jest Muzeum Narodowe w Poznaniu. DLACZEGO więc minister nabył majątek Gołuchów ?
Po upadku PRL do sądu zgłosili się spadkobiercy rodziny Czartoryskich. Domagali się zwrotu zamku, budynków gospodarczych i parku. Dotychczas Muzeum Narodowe było tylko właścicielem zamku, pozostałe budynki i park należały do Lasów Państwowych . Zakupiono posiadłość Gołuchów bo zapisy ordynacji z przed 126 lat o udostępnieniu zbiorów zwiedzającym nie dawały gwarancji że spadkobiercy nie wycofają się z obietnicy udostępnienia zbiorów . Strona muzeum w zamku w Gołuchowie : Zamek. Strona muzeum . Artykuł powstał w latach 2019-2022 . Lokalizacja : Gołuchów - zamek
