Kraków, Sukiennice.

Sukiennice znajdują się w Krakowie na Rynku Głównym który w roku 1978
został wpisany na pierwszą listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Jest to kwadrat o boku około 200 metrów.
Dziś na Rynku Głównym w Krakowie znajdują się Sukiennice, kościół Mariacki, wieża ratuszowa, kościół świętego Wojciecha, ponad 40 kamienic, pomnik Adama Mickiewicza, stoiska kwiaciarek,
dorożki no i dzikie gołębie.
Miasto Kraków dzielą cztery ulice a ich punkt przecięcia znajduje się niemal
dokładnie na środku Sukiennic w rynku. Chodzi tu o ulice leżące naprzeciw
siebie a dzieli je tylko Rynek Główny. Jest to ulica Szewska i Sienna
oraz ulice św. Jana i Bracka.
Kiedyś Kraków leżał na szlaku handlowym łączącym Czechy, kraje niemieckie
i kraje ze strefy czarnomorskiej z Rusią.
Z Krakowa spławiano Wisłą do Gdańska transporty soli, srebra, czeskiej miedzi
aby przesłać je dalej do europejskich portów. A do Krakowa barki wracały
z zamorskimi towarami i suknem z krajów zachodnioeuropejskich.
Sukno trafiało na rynek lokalny, czeski i węgierski.
Kraków był centrum górnictwa dużym ośrodkiem handlu suknem.

Korzystne położenie miasta wpłynęło na rozwój handlu szczególnie gdy w przywileju
lokacyjnym Bolesław Wstydliwy w roku 1257 uregulował kształt miasta.
W przywileju książę między innymi zwalniał mieszczan z podatków na 6 lat.
Książę zobowiązał się postawić kramy sukienne.
Rynek Główny Krakowa został wytyczony właśnie w roku 1257.
W XIII wieku na rynku nie było placu ale była zabudowa handlowa należąca do króla.
Pierwsze kramy powstały z inicjatywy księcia Bolesława Wstydliwego
wkrótce po lokacji miasta .
Najstarsze budowle handlowe powstały na środku rynku. Kompleks budynków
ustawiono w paru rzędach ale pośrodku znajdowały się dwa rzędy budynków sukiennic.
Podwójny rząd sukiennic utworzył uliczkę którą na noc zamykano z obu stron.
Obok sukiennic były Kramy Bolesławowe, siedem budynków podpiwniczonych ustawionych
w dwóch rzędach równoległych do sukiennic.
Z zabudowy kramów zrzekł się król Kazimierz Wielki i przekazał w większości
prawa do nich miastu. W średniowieczu prawo zabraniało handlowania poza
głównym placem handlowym.
W XIV wieku Kraków był już znanym handlowym ośrodkiem tranzytowym więc król
Kazimierz Wielki około roku 1358 ufundował nowy murowany budynek Sukiennic.
Wtedy rozebrano zachodnią część drewnianego kompleksu który zastąpiono
większymi sukiennicami murowanymi ustawionymi podobnie jak poprzednie.
Były to cztery budynki ustawione w dwóch rzędach z uliczkami
przecinającymi wzdłuż i w poprzek.

Sukiennice otaczały drewniane kramy piekarzy, rybne, szklane, garncarskie,
powroźnicze, solarzy (jest to robotnik solący ryby, mięsa czy skóry),
garbarskie, szewskie itd. Na rynku handlowano również ołowiem, węglem, solą, kurami.
W XIV wieku wybrukowano rynek ale i tak trzeba było patrzeć pod nogi aby
nie wejść do rynsztoka.
Również w XIV wieku w miejsce drewnianego budynku zbudowano murowany budynek
zwany Wielka Waga. Budynek ten modernizowano aż w XV wieku został dwukondygnacyjnym
(parter i piętro), z ozdobnym stopniowym szczytem. W pomieszczeniach dolnych
było urządzenie ważące w kształcie dwóch podwieszanych szal do poziomego
ramienia o długości około 5 metrów.
W XIV wieku powstała Mała Waga będąca budynkiem dwukondygnacyjnym (parter i piętro)
na planie prostokąta mająca górne piętro szersze niż dół.
Ważono tam towary o wadze do 1 cetnara, około 51 kg.
Ważono więc wosk, przyprawy korzenne, minerały czy żywicę.

Sukiennice z XV wieku były podłużnymi budynkami z wieloma wejściami do kramów o długości
108 metrów i szerokości 10 metrów z częścią przykrytą wysokim dwuspadowym dachem.
Z dwóch stron dostawione były zadaszone kramy o głębokości 7,5 metra. Wzdłuż było ich 18.
Od wschodu przylegały do Sukiennic Kramy Bogate. Wykonane były jako murowane
i podpiwniczone pomieszczenia o wymiarach 5 na 2,5 metra w których
handlowano towarami luksusowymi.

Po pożarze w roku 1555 odbudowano Sukiennice w latach 1556-1559 w stylu
renesansowym. Projektantami renesansowych elementów Sukiennic byli między innymi
i włoscy architekci. Na pierwszym piętrze umieszczono smatruz- miejsce
sprzedaży różnych drobiazgów.
W roku 1601 wybito przejście w połowie hali targowej Sukiennic co skróciło drogę
z zachodniej na wschodnią część Rynku.
Od XVI wieku zamieniano parterowe pomieszczenia w kamienicach przy rynku na sklepy, składy itd.

W XIX wieku zlikwidowano liczne kramy w sąsiedztwie Sukiennic
a sama hala targowa wymagała remontu. Konkurs na remont i modernizację wygrał Tomasz Pyrliński.
Przy pomocy Jana Matejki dokonał on głębokich zmian.
W czasie renowacji wybudowano ryzality. A ryzalit to jest występ w elewacji budynku, w jego części środkowej, bocznej lub narożnej od fundamentów do dachu.
Na całej budowli utworzono arkadowe podcienia. Elewacje ryzalitów
i kolumny podtrzymujące arkady ozdobiono rzeźbionymi głowami.
Zmieniono attykę i ozdobiono ryzality maszkaronami.
Attyka to jest element elewacji na górze budynku jako ścianka, balustrada czy rząd
sterczących ozdób osłaniających dach. Pełniła funkcję ozdobną a czasem zabezpieczała
sąsiednie budynki przed rozprzestrzenieniem się pożaru.
W roku 1882 ustalono na Rynku obowiązujące do dziś numeracje domów i przyjęto
dwuczłonową nazwę rynku- Główny Rynek.

Dziś w Sukiennicach są głównie stoiska handlowe z biżuterią, rękodziełem czy pamiątkami. Na piętrze jest Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku, w podziemiach jest ekspozycja fragmentów brukowanych dróg czy pierwszych kramów.
Jak kiedyś wyglądały sukiennice zobaczysz na stronie:
Kraków, zabudowa handlowa.