Portal w rozbudowie, prosimy o wsparcie.
Uratujmy wspólnie polską tożsamość i pamięć o naszych przodkach.
Zbiórka przez Pomagam.pl

Świnoujście. Fort Zachodni.

13.06.2026
Pierwsze fortyfikacje u ujścia Świny wzniósł na początku XVII wieku dowódca
wojsk cesarskich Albrecht von Wallenstein dla obrony przed Duńczykami i Szwedami. W roku 1746 król pruski Fryderyk II podniósł Świnoujście do rangi portu morskiego.
W obronie portu przed atakiem Szwedów w roku 1757 pomogły znacznie fortyfikacje. Z powodu zagrożenia ze strony Szwecji, w roku 1759 powstał plan rozbudowy fortyfikacji miejskich który był realizowany do czasu wojen napoleońskich w latach 1803-1815.
W latach 1815-1848 umocnienia Świnoujścia składały się ze starych, drewnianych fortów i prowizorycznych stanowisk artyleryjskich.
Dopiero w roku 1846 rząd pruski polecił budowę umocnień Świnoujście ale nie zdążono rozpocząć prac do wybuchu wojny z Danią w latach 1848-1849.
W latach 1849-1856 powstał pierwszy fort murowany gdy w roku 1853 Świnoujście stało się garnizonem wojskowym a 10 lat później Twierdzą Morską.
Po roku 1871 nastąpiła modernizacja umocnień. Umocnienia zostały znacznie powiększone i przystosowane do nowego rodzaju broni. Prace trwały do roku 1881 a w trakcie prac doprowadzono od strony zachodniej linię kolejową.
Od roku 1894 Świnoujście miało połączenie telefoniczne z resztą kraju.
Przed drugą wojną światową w Garnizonie Świnoujście służyło wielu znanych dowódców niemieckiej marynarki. Wspomniano komendanta twierdzy admirała Wilhelma Canarisa, późniejszego szefa Abwehry oraz dowódcę torpedowca Karla Dönitza, późniejszego admirała marynarki wojennej i twórcę broni podwodnej.
Ostatnią modernizację świnoujskie forty i umocnienia przeszły przed drugą wojną światową.
Nawet tuż przed wojną zamontowano radary. Zbudowano nowoczesną ciężką baterię nadbrzeżną 280 mm, forteczne baterie przeciwlotnicze, kompleksy bunkrów magazynowych i łączności oraz nowe koszary i stanowiska cumownicze dla okrętów. Port w Świnoujściu stał się największą bazą Kriegsmarine, niemieckiej marynarki wojennej na Bałtyku.
Twierdza leżała z dala od działań wojennych. Zagrożeniem dla portu i miasta mogły być tylko alianckie samoloty.
Świnoujście zostało zdobyte przez sowietów 5 maja 1945 roku. Piszę uparcie przez sowietów a nie przez Rosjan jak inni. Państwo ZSSR składało się z wielu republik i w wojsku służyli ludzie z wielu narodów. Dziś te republiki są samodzielnym państwem. Można wiele z nich wymienić: Kazachstan, Białoruś, Ukraina czy Estonia, Litwa i wiele innych.

Twierdza składała się z czterech fortów. Fort II w Warszowie został zniszczony w latach siedemdziesiątych XX wieku. Pozostałe trzy forty można zwiedzać. W skład twierdzy wchodziły forty:
- Fort Zachodni
- Fort Anioła
- Fort Gerharda
Idąc od Fortu Anioła w kierunku Fortu Zachodniego mijamy bramę. To jest typowa brama z podwójnymi wrotami. Brama zamykała drogę do Zachodniego Zespołu Fortecznego. Wcześniej dzieliła ją fosa z mostem zwodzonym ale została zasypana. Wał ziemny przez który prowadzi droga zachował się. W murach bramy są otwory strzeleckie broni ręcznej.
Nieco dalej obok bramy jest remiza artyleryjska.
Świnoujście , Fort  Zachodni .Remiza artyleryjska z drugiej połowy XIX wieku została zmodyfikowana. Na stropie remizy zbudowano ceglany schron. Jeden ze słowników tak określił remizę artyleryjską:
Remiza artyleryjska jest to niewielki obiekt ceglany służący za schronienie dla artylerii i obsługi dział, wyposażony w półki amunicyjne.
Dalej dochodzimy do Fortu Zachodniego. Fort został zbudowany w latach 1856-1861. Przeznaczeniem jego była obrona wejścia do portu oraz ewentualna walka z okrętami na morzu. Fort był zbudowany jako murowana reduta artyleryjska która mogła prowadzić ogień z dział i broni ręcznej we wszystkich kierunkach.
Z czasem fort otoczono fosą z wodą i wałem ziemnym ograniczając jego ostrzał.
Początkowo fort oznaczono jako Werk IV. Od kiedy powstała fosa i wał ziemny to fort zmieniał swoją nazwę. Nazywano go Batterie i stał się ufortyfikowana baterią ciężkiej artylerii nabrzeżnej pod nazwą Westbatterie.
Od roku 1939 bateria została nazwana Henningsen dla upamiętnienia porucznika Wilhelma Hennigsena który wcześniej był dowódcą kompanii szturmowej Kriegsmarine. Kompania ta popłynęła na pokładzie pancernika Schleswig Holstein do Gdańska aby wziąć udział w ataku na Westerplatte. Porucznik Henningsen poległ w pierwszym dniu wojny prowadząc kompanię do ataku.

Wszystkie forty miały fosę i wysokie ziemne wały.
Po wojnie francusko pruskiej w wały ziemne wkomponowano remizy artyleryjskie, magazyny broni i amunicji czy nawet montownie pocisków do ciężkich dział nadbrzeżnych. Po roku 1863 planowano rozbudowę oraz modernizację fortu ale najważniejsze zmiany w uzbrojeniu i wyglądzie budowli nastąpiły w latach 1878-1887.
Obiekt fortu znacznie się powiększył i został ufortyfikowaną baterią artylerii nadbrzeżnej.
Bateria Zachodnia do wybuchu I wojny światowej uzbrojona była w cztery ciężkie działa nadbrzeżne 210 mm Ringkanone konstrukcji Kruppa mocowane na obrotowych łożach stacjonarnych z przednim zaczepem.
Na wyposażeniu fortu były jeszcze cztery działa artylerii wsparcia kalibru 150 mm i 90 mm przeznaczone do obrony lądowej.
Na początku XX wieku wyposażono załogę fortu w karabiny maszynowe.
W roku 1937 w Forcie Zachodnim rozpoczął działalność szkolny oddział artylerii przygotowujący oficerów i marynarzy do obsługi baterii nadbrzeżnych Kriegsmarine.
Do roku 1941 obsługa baterii w ilości około 100 marynarzy zakwaterowana była w kazamatach fortu. Kazamaty to jest schron w forcie w dawnych fortyfikacjach. Była to budowla o sklepieniu wykonanym z cegły lub betonu fortecznego, chroniącym przed ogniem artyleryjskim, zabezpieczona od góry grubą warstwą ziemi.
Później przeniesiono ich do drewnianych baraków za fosą. Kazamaty przeznaczono na magazyny amunicji, żywności i na kuchnie.
Od roku 1942 baterię przezbrojono w działa 150 mm SKC/28. Działa 150 mm ustawiono na ośmiokątnych fundamentach betonowych wylanych na wale ochronnym. Przed nimi był widok na morze.
Punkt kierowania ogniem znajdował się na drewnianej wieży. W roku 1941 zbudowano betonowy bunkier o kilku kondygnacjach dowodzenia ze stanowiskiem dalmierza na szczycie i z zespołem pomieszczeń technicznych, socjalnych i łączności.
Od marca do maja 1945 roku bateria ostrzeliwała cele lądowe w okolicy Wolina. Odpierała ataki samolotów na miasto za pomocą swojej małokalibrowej artylerii przeciwlotniczej 20 mm i 37 mm zamontowanej na drewnianych wieżach. 4 maja 1945 roku dowódca baterii porucznik Richter wydał rozkaz zniszczenia armat
i wszystkich urządzeń fortu. Załoga ewakuowała się.

W latach 1945-1961 Fort Zachodni zajmowany był przez marynarkę sowiecką. Sowieci zbudowali tutaj trzy bunkry dla wieżowych armat nadbrzeżnych oraz stalową wieżę kierowania ogniem obok betonowego bunkra niemieckiego. Zbudowali też nie istniejące już dziś bunkry wartownicze na wałach fortu.
Po wycofaniu się Rosjan obiekt przekazany został miastu. Od końca lat 60-tych do początku lat 90-tych w forcie były magazyny warzyw i owoców. Od roku 2000 teren fortu został wydzierżawiony i z czasem udostępniony do zwiedzania.
Świnoujście , Fort  Zachodni .Obecnie znajduje się tu Muzeum Historii Twierdzy.
Trasa zwiedzania obejmuje ekspozycję muzealną, zwiedzanie wartowni, wieży kierowania
ogniem oraz stanowiska artyleryjskie. Na miejscu jest punkt gastronomiczny i kiosk z pamiątkami.
Lokalizacja : Świnoujście , Fort Zachodni .
Strona Muzeum Fort Zachodni ze starymi zdjęciami:
Historia Fortu Zachodniego