Portal w rozbudowie, prosimy o wsparcie.
Uratujmy wspólnie polską tożsamość i pamięć o naszych przodkach.
Zbiórka przez Pomagam.pl

Kalisz. O carskim gubernatorze Michaile Pietrowiczu Daraganie.

14.08.2026
Kalisz w czasie zaborów był przygranicznym miastem. Granica państwowa oddzielała wtedy dwa państwa, Prusy i Rosję. Może i dlatego w mieście tym mieszkało wtedy wielu cudzoziemców. Integrowali się oni z polskim społeczeństwem. Niemcy prowadzili swoje biznesy. Byli fabrykantami, adwokatami, lekarzami i najczęściej swoje groby mają na cmentarzu ewangelicki przy Rogatce. Walczyli przeciwko hitlerowcom w czasie II wojny światowej po stronie polskiej.
A Rosjanie byli najczęściej wojskowymi lub mianowanymi do władz lokalnych. Mieli w Kaliszu dużą cerkiew zbudowaną w roku 1877 pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. Tą cerkiew rozebrano w roku 1920 a z materiałów rozbiórkowych zbudowano w roku 1929 mniejszą cerkiew pw. św. Apostołów Piotra i Pawła dziś znajdującą się przy Parku Miejskim.
Jednym z carskich gubernatorów który był przychylny Polakom i pracował na rzecz miasta był Michaił Pietrowicz Daragan. Gubernatorem kaliskim był w latach 1885-1902.
Michaił Pietrowicz Daragan urodził się w 1834 roku w rosyjskim mieście Tuła pod Moskwą, w rodzinie szlacheckiej. Ojciec generał lejtnant Piotr Michajłowicz Daragan (1800–1875) był gubernatorem Tuły.
Uczestniczył w wojnach z Turcją w roku 1828 i Polską w latach 1830–1831. Matką była Anna Michajłowna (1806–1877). Była pedagogiem dziecięcym i autorką książek dla dzieci. Gubernator Daragan miał brata i trzy siostry.
Ożenił się w roku 1868 ze starszą od niego o 14 lat Jekateriną Nikołajewną Stołpakową. Jekaterina i Michaił mieli tego samego dziadka bo ich matki były rodzonymi siostrami. Z tego małżeństwa urodziło się sześcioro dzieci:
- córka Maria żyjąca w latach 1871-1891
- córka Anna żyjąca w latach 1872-1889
- syn Piotr żyjący w latach 1874–1960; od roku 1911 pułkownik wojsk rosyjskich, dowódca białych w okresie wojny domowej, później na emigracji w Jugosławii, zmarł w RFN
- córka Jelizawieta żyjący w latach 1877-1917
- syn Iwan żyjący w latach 1884–1977; podpułkownik wojsk rosyjskich, od 1920 na emigracji w Polsce, od 1948 w Argentynie, zmarł w USA
- córka Jewgienija żyjący w latach 1887-1917

W roku 1852 wstąpił do wojska. Na stopień porucznika awansowano go 1 czerwca w roku 1853. Będąc w Pułku Strzelców Rodziny Carskiej skierowano go w roku 1857 do Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego którą rok później ukończył. Służbę wojskową zakończył w roku 1864 w stopniu pułkownika.
Po przejściu do cywila rozpoczął w roku 1869 prace na stanowisku radcy stanu. W dniu 10 lutego roku 1870 został powołany na stanowisko wicegubernatora guberni mińskiej, w roku 1876 został gubernatorem czernihowskim a w roku 1878 został gubernatorem wołogodzkim gdzie w roku 1879 zrezygnował z tego stanowiska. W dniu 21 stycznia 1883 roku został gubernatorem guberni kaliskiej.
W roku 1887 awansowano go na tajnego radcę. Gubernatorem kaliskim był do roku 1902. Już w roku 1888 prasa opisała kilka wystaw malarskich, zarejestrowano też wiele koncertów organizowanych nie tylko przez Towarzystwo Muzyczne, ale i inne stowarzyszenia kulturalne.
W roku 1896 Daragan otworzył pierwszy jarmark koński w Kaliszu na którym pokazano ponad tysiąc zwierząt.
W roku 1900 w salach ratusza zorganizowano wystawę archeologiczną. Na wystawie pokazano wiele cennych eksponatów w postaci druków, numizmatów i wytworów pracy mieszkańców ziemi kaliskiej. Mieszkańcy wspominali go jako człowieka światłego i życzliwego mieszkańcom Kalisza. Za jego rządów nastąpił rozkwit miasta. Powstało Towarzystwo Czerwonego Krzyża, Towarzystwo Ratowania Tonących, Towarzystwo Dobroczynności i Towarzystwo Cyklistów. Gubernator mocno zaangażował się w działalność towarzystw.
Działał jako prezes kaliskich oddziałów Towarzystwa Czerwonego Krzyża, prezes gubernialnego kuratorium trzeźwości, prezes ogólnego zebrania członków kasy pożyczkowo-oszczędnościowej urzędu gubernatorskiego
i prezes Towarzystwa Dobroczynności.

Od dawna Kaliszanie i prusacy zabiegli o budowę linii kolejowej warszawsko kaliskiej. Car miał obawy że na wypadek wojny wróg może z pomocą kolei się przemieszczać. Dzięki osobistemu stawiennictwu gubernatora Daragana car 28 lutego 1898 roku wydał zezwolenie na budowę linii kolejowej Kalisz przez Łódź do Warszawy a 14 kwietnia 1900 roku zatwierdził plany techniczne. Termin zakończenia prac zaplanowano na 14 kwietnia 1903 roku. Ale na terenie Guberni Kaliskiej budowa trwała tylko 6 miesięcy. W tym czasie wzniesiono dwa mosty na Warcie pod Sieradzem i na Prośnie pod Kaliszem. Na całej trasie zbudowano około 133 mostów. Potem linię przedłużono do Skalmierzyc na terenie Prus. Na czele komitetu budowy, który powstał w roku 1892 stał gubernator Daragan. Dzisiejszy budynek dworca powstał po wielu przebudowach.
W roku 1893 powstała Kasa Pożyczkowa Przemysłowców Kaliskich a w roku 1899 powstało Kaliskie Towarzystwo Pożyczkowo–Oszczędnościowe które miały wspierać drobnych przemysłowców.
W Kaliszu w roku 1888 wprowadzono badanie pod mikroskopem mięsa pochodzącego z uboju.
W roku 1896 gubernator otworzył pierwszy jarmark koński w Kaliszu,
na którym pokazano ponad tysiąc zwierząt.
Kalisz.  Gmach Starostwa Powiatowego .Kalisz.  Gmach Starostwa Powiatowego . Za rządów Daragana powstała szkoła realna przeniesiona z Włocławka, ratusz, nowy teatr, przytułek dla starców, budynek straży ogniowej, powstały dwa mosty, rozbudowano cmentarze na Tyńcu i na Majkowie. Budynki ratusza i teatru zostały zburzone w roku 1914 przez Prusaków, okupantów.
Szczególnie gubernator umiłował kaliski Park Miejski. Wzniesiono w nim oranżerię, figury parkowe i sztuczne ruiny. Gdy Daragan był gubernatorem najdalej na zachód położonej guberni Imperium Rosyjskiego to nie zależało mu na polityce rusyfikacji. Często podlegli urzędnicy Daraganowi w kontaktach z mieszkańcami guberni
posługiwali się językiem polskim urzędowo i prywatnie. Gubernator też dobrze mówił po polsku. Z taką postawą gubernator był na celowniku naczelników żandarmerii oskarżany o liberalizm i polonofilstwo.
Mimo wszystko otrzymał w roku 1897 tytuł koniuszego dworu cesarskiego. Zaszczytny tytuł. W roku 1902 Daragan został odwołany ze stanowiska gubernatora w Kaliszu. Został członkiem Senatu Rządzącego
a 1 stycznia w roku 1910 został rzeczywistym tajnym radcą dworu. Otrzymał jeden z najwyższych tytułów urzędniczych w carskiej Rosji. Senator Daragan mieszkając w Petersburgu był właścicielem majątków w guberni połtawskiej, samarskiej i witebskiej.
Zasługi Daragana dla Kalisza zostały docenione przez grupę obywateli w roku 1900. Zwrócili się oni do warszawskiego generał-gubernatora z prośbą o umieszczenie popiersia Daragana w Parku Kaliskim. W roku 1903 odwiedził Kalisz a mieszkańcy zwrócili się do urzędującego gubernatora o nadanie Daraganowi tytułu honorowy obywatel miasta.
Daragan zmarł po 1 stycznia w roku 1917 w Petersburgu.
Syn gubernatora, Iwan Michajłowicz, po rewolucji bolszewickiej znalazł się w Polsce i wstąpił do Wojska Polskiego. Był oficerem polskim, uczestnikiem bitwy warszawskiej przeciw bolszewikom. Córki gubernatora Daragana, Anna i Maria, wychowane w duchu przyjaznym Polakom pochowane zostały na cmentarzu prawosławnym przy Rogatce w Kaliszu.
Kalisz pamięta o zasługach gubernatora Daragana i wyremontowano nagrobek Anny i Marii Daragan, córek gubernatora Daragana.
Kalisz. Cmentarz prawosławny na Rogatce.Kalisz. Cmentarz prawosławny na Rogatce.