Bazylika Mniejsza jest pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Pierwszym kościołem w tym miejscu był w XIII wieku drewniany kościółek który był filią kolegiaty św. Pawła na Zawodziu. Po roku 1353 powstał w tym miejscu murowany kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny który był już parafialnym. W roku 1359 podniesiono kościół murowany do rangi kolegiaty a w jego pobliżu postawiono pałac arcybiskupów gnieźnieńskich. Dziś ten pałac nie istnieje. W roku 1363 król Kazimierz Wielki ofiarował srebrny, pozłacany gotycki kielich używany do dziś. W Kaliszu mieszkali dziadkowie króla błogosławiona Jolenta i jej mąż książę Bolesław Pobożny. W średniowieczu kolegiata otrzymała bogate wyposażenie. W ołtarzu głównym umieszczono w roku 1424 obraz Matki Bożej od Ognia. W roku 1783 zawaliła się południowa ściana kolegiaty. Trwający 10 lat remont zmienił wygląd świątyni. Kościół wydłużono, dodano barokową wieżę z zegarem i kaplicę w której umieszczono obraz Świętej Rodziny.
W podziemiach kolegiaty znajdowały się groby prymasa Polski Jana Łaskiego i jezuitów które przeniesiono w roku 1798 z kościoła św. Wojciecha i Stanisława Biskupa w Kaliszu po kasacie zakonu jezuitów i przejęciu go przez ewangelików. Przeniesiono również XVI wieczną rzeźbę, Pietę. Dziś w kryptach bazyliki znajdują się tylko trzy trumny ze szczątkami zasłużonych osób. Pierwszy to Prymas Polski arcybiskup Stanisław Karnkowski żyjący w latach 1520-1603. Drugi to ksiądz Stanisław Kłossowski zmarły w roku 1798 a był on kustoszem Kościoła Kolegiackiego. Trzeci to biskup Andrzej Wołłowicz żyjący w latach 1750-1822 który był pierwszym biskupem ordynariuszem kujawsko-kaliskim który rezydował w Kaliszu.
Po kasacie opactwa cystersów w Lądzie w roku 1819 do kolegiaty trafiła romańska patena która była darem od księcia wielkopolskiego Mieszka III Starego dla tamtejszych zakonników. W roku 1829 była kolejna przebudowa świątyni. Zmieniono stalle, drewniane ławki ustawione w prezbiterium przy bocznych ścianach, oraz wstawiono tron biskupi z inicjatywy biskupa kujawsko-kaliskiego Kajetana Koźmiana. W roku 1978 papież Paweł VI kolegiatę kaliską podniósł do godności Bazyliki Mniejszej. Wkrótce potem, w roku 1983, nieznani złodzieje skradli sukienki i korony Obrazu Świętej Rodziny i złote oraz srebrne wota. W roku 1985 odbyła się rekoronacja. Kaliska świątynia wiele razy została obdarowana przez papieży. W skarbcu bazyliki znajdują się pierścienie papieży Piusa X i Jana XXIII. I Paweł VI w roku 1970 podarował patenę i kielich. W skarbcu znajdują się również przekazane zabytkowe ornaty i cenne monstrancje. W Sanktuarium znajdują się relikwie świętych i błogosławionych. Są to relikwie św. siostry Faustyny, św. Joanny Beretty Molli, św. Matki Teresy z Kalkuty, św. Ojca Pio, św.Jana Pawła II i innych.
Bazylika Mniejsza jest w Kaliszu Narodowym Sanktuarium Św. Józefa. Kult Św. Józefa rozpoczął się w roku 1670 a jego rozwój przypadł na drugą połowę XVII i na XVIII wiek. To w roku 1670 został uzdrowiony dzięki Świętemu Józefowi mieszkaniec wsi Szulec. Mieszkaniec ten ufundował obraz Świętej Rodziny i w Kaliskiej Kolegiacie umieścił go w podarowanym przez siebie ołtarzu. W roku 1770 obraz uznano za czyniący cuda. W roku 1783 obraz był koronowany. Dziś obraz znajduje się w Kaplicy Cudownego Obrazu Świętego Józefa Kaliskiego która jest w bocznej nawie z prawej strony. Pielgrzymują tu wierni powierzając Św. Józefowi swoje problemy. W kaplicy z obu stron obrazu wiszą wota podarowane jako wyraz wdzięczności za dostąpienie łaski. Są to w specjalnych ramach złote i srebrne wota. Są i różańce, korale, broszki i medale.
Do rozwoju i szczególnego znaczenia kultu Świętego Józefa Kaliskiego po II wojnie światowej przyczyniło się kilka wydarzeń. Chodzi o cudowne wyzwolenie 29 kwietnia w roku 1945 księży więzionych w obozie koncentracyjnym w Dachau. Co roku oni spotykali się w Bazylice. Drugim wydarzeniem było utworzenie w Kaliszu Polskiego Studium Józefologicznego 24 września 1969. Trzecim wydarzeniem które z popularyzowało kult Świętego Józefa Kaliskiego była w 4 czerwca w roku 1997 wizyta Papieża Jana Pawła II w Kaliskim Sanktuarium. Papież zawierzył w Kaliszu Świętemu Józefowi polskie rodziny oraz ochronę życia nienarodzonych.
W roku 1992 została erygowana (utworzona) Diecezja Kaliska przez papieża Jana Pawła II na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus. Początkowo na patrona Diecezji wybrano Świętą Rodzinę ale rok później przyszło ze Stolicy Apostolskiej breve oznajmujące, że patronem Diecezji Kaliskiej zostaje "Święty Józef, małżonek Maryi Dziewicy, Opiekun Zbawiciela". Jak ważny dla Diecezji Kaliskiej jest kult Świętego Józefa to świadczy o tym że Biskup Kaliski przewodniczy głównym uroczystościom w Sanktuarium św. Józefa. Co roku przewodniczy podczas Ogólnopolskich Pielgrzymek do Sanktuarium Świętego Józefa w Kaliszu. Pielgrzymek Robotników od 1 maja 1993 i innym uroczystościom. Z kultem Świętego Józefa Kaliskiego wiąże się pielgrzymka z Kalisza na Jasną Górę. Pielgrzymka jest jedną z najstarszych w Polsce. Jak jest w zapiskach jasnogórskich i kaliskich dokumentach pierwsza pielgrzymka wyruszyła w roku 1637 i nieprzerwanie pielgrzymuje pieszo w obie strony. Dziś pielgrzymuje się w jednym terminie na odpust Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, 15 sierpnia. Pielgrzymka wyrusza spod Bazyliki św. Józefa i tu wraca. Co roku kapłani i klerycy z Diecezji Kaliskiej uczestniczą w pielgrzymce do św. Józefa Kaliskiego.
Wraz z rozwojem kultu Świętego Józefa Biskup Kaliski Stanisław Napierała do Stolicy Apostolskiej wysłał dokument potwierdzający patronat św. Józefa nad Kaliszem. Dnia 4 czerwca 1998 roku w czasie pierwszej rocznicy wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w Kaliszu Ksiądz Biskup ogłosił że Święty Józef małżonek Maryi jest opiekunem Miasta Kalisza.
Obok bazyliki stoi zabytkowa dzwonnica. W domu parafialnym jest sklep z dewocjonaliami a nieco dalej jest Dom Pielgrzyma z restauracją i pokojami hotelowymi. W okolicy bazyliki są zabytkowe kościoły i ratusz który można zwiedzać i z wieży ratuszowej spojrzeć na miasto. Strona Sanktuarium : Kalisz, Narodowe Sanktuarium Św. Józefa.
