Portal w rozbudowie, prosimy o wsparcie.
Uratujmy wspólnie polską tożsamość i pamięć o naszych przodkach.
Zbiórka przez Pomagam.pl

Opatówek pow. kaliski. Muzeum Historii Przemysłu .

11.09.2026
W latach 1818-1833 ukształtowano kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy w województwie
kaliskim i województwie mazowieckim Królestwa Polskiego.
Okręg kalisko-mazowiecki Królestwa Polskiego obejmował ośrodki przemysłowe położone
na trakcie fabrycznym Kalisz - Warszawa.
Był to pierwszy polski okręg przemysłowy powstały w dobie rewolucji przemysłowej .
W latach 1819-1830 w Kaliszu istniało 5 zakładów garbarskich , 2 chemiczne (produkujące mydła,
farby i świece), 3 zakłady farbiarskie i wykańczalnie przemysłu włókienniczego, 1 zakład metalowy,
3 manufaktury wyrobu fortepianów, 4 spożywcze ( browary , wytwórnie miodu , ciast ).

Miasto Opatówek leży w powiecie kaliskim, na trasie Kalisz Sieradz .
Opatówek powstał w wieku XII. Był miasteczkiem które za właścicieli miało arcybiskupów
a później generała Wojsk Polskich księcia Józefa Zajączka .
Od roku 1824 zaczyna się ożywiony rozwój Opatówka .
To prezes województwa kaliskiego w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych Królestwa,
dyrektor Wydziału Przemysłu i kunsztów Józef Radoszewki, mąż bratanicy księcia Józefa Zajączka,
patronował podpisaniu kontraktu o założeniu fabryki sukienniczej pod firmą „ Adolfa Bogusława Fiedlera „
ojca, w mieście rządowym Opatówku . Bracia Adolf Gotlieb i Edward Fiedlerowie przybyli do Opatówka
w roku 1824 z Saksonii z miejscowości Sohland gdzie byli właścicielami Domu Handlowego.
Po podpisaniu kontraktu otrzymali od Rządu Polskiego dużą pożyczkę .
W latach 1824 do 1826 wybudowali kompleks fabryczny uruchamiając przędzalnię o 10
asortymentach maszyn. Były to również postrzygalnia , folusz niderlandzki (obróbka sukna
mająca na celu jego zagęszczenie np. na płaszcze), pralnia sukna, tkalnia, farbiarnia itd.
W roku 1826 fabryka zatrudnia 477 robotników wyrabiając sukna cienkie i średnie.
Powstaje tu fabryka wyrabiająca sukna znane i cenione w kraju i zagranicą pod nazwą
„ sukna fiedlerowskiego „ od nazwiska właściciela Adolfa Gottlieba Fiedlera.
Wszystkie działy były zmechanizowane dzięki sprowadzonej z Belgii maszyny parowej o mocy 40 KM .
Była to największa i pierwsza fabryka sukna w Polsce .
Wysoko oceniane są sukna z fabryki w Opatówku. Dobrze się wypowiadał o fabryce
Profesor Politycznej Szkoły Przygotowawczej Antoni Hann .Jak również minister wojny
hrabia Maurycy Hanke, znany z wysokich wymagań na wszystko co dotyczyło przemysłu obronnego,
nigdy nie miał zastrzeżeń co do jakości sukna z Opatówka na mundury .
Na wystawach Przemysłu Krajowego w latach 1828-1857 wyroby zdobywały uznanie znawców .
Fiedlerowie mając kontakty handlowe z Domami Handlowymi eksportowali swoje sukna
do Rosji, Mongolii i Chin. Przy tak rozwiniętej produkcji, okoliczni mieszkańcy wsi , folwarków
i dworów zaczęli hodować owce .
Powstanie styczniowe w roku 1863, w którym miasto aktywnie uczestniczyło , uniemożliwiło
rozwój przemysłowy Opatówka.
Opatówek został w roku 1870 pozbawiony praw miejskich. W roku 1870 powstaje szkoła
elementarna założona przez właściciela fabryki . Straż Ogniowa istnieje przy fabryce
od czasów powstania fabryki . W roku 1905 powstaje publiczna straż pożarna .
Z zachowanych sprawozdań z roku 1888 wynika że w fabryce zatrudnionych było 550 robotników,
posiadała trzy maszyny parowe o mocy 50 KM każda z nich, dwa koła wodne o mocy 8 KM,
100 ręcznych i 40 mechaniczny krosien sukienniczych i 10 maszyn przędzalniczych (1440 wrzecion) .

Fabryka Fiedlerów przeszła na własność Ferdynanda Nitsche i w roku 1911 za rządów syna upadła.
Po wojnie na krótko fabrykę nabyło amerykańskie towarzystwo Union Liberty.

Nawiązując do kalisko - mazowieckiego okręgu przemysłowego to Muzeum Przemysłu w Warszawie
działało w latach 1982 - 2008 na terenie zabytkowej fabryki Norblina będąc oddziałem Muzeum
Techniki w Warszawie . Fabryka była przy ulicy Żelaznej 51 / 53 na Woli.
W roku 2007 teren fabryki zmienił właściciela i muzeum zamknięto.
Muzeum posiadało ekspozycję dotyczącą historii motoryzacji oraz drugą dotyczącą historii fabryki Norblina .
Ekspozycja „Motoryzacji„ to były polskie motocykle, samochody, środki transportu miejskiego.
Ekspozycja „Zabytkowy Zakład Przemysłowy Norblin„ to były odlewnia , tłocznie i dział mechaniczny.

W tym samym czasie , w roku 1981 po 36 latach dewastacji budynku po fabryce sukna przez różne
instytucje w Opatówku przy poparciu Dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki w Kaliszu oraz
Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, decyzją Naczelnika Gminy w dniu 01.01.1981
powstało Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku .
Mieści się ono w głównym budynku dawnej fabryki sukna przy ulicy Kościelnej i Poniatowskiego w Opatówku .
Budynek klasycystyczny, czterokondygnacyjny, podpiwniczony jest zabytkiem techniki. Jest budynkiem
murowanym, wewnątrz posiada konstrukcje z drewna dębowego i modrzewiowego .
Słupy drewniane dzielą hale na trzy nawy. Maszyny stały w bocznych nawach a środkiem odbywała
się komunikacja . Budynek dawnej fabryki sukna jest podobno jedynym ocalałym w Europie zabytkiem
architektury fabrycznej z początku XIX wieku .
Choć muzeum założone było 01.01.1981 to nie śpiesznie otwarte zostało w roku 1991
a wpisane do rejestru muzeów w roku 1998 dokumentując historię kalisko-mazowieckiego
okręgu przemysłowego i nie tylko .
Wśród eksponatów są również i te z przemysłu włókienniczego, metalowego, chemicznego i spożywczego.
Muzeum zgromadziło około 12000 eksponatów dotyczących europejskiego rozwoju przemysłu :
maszyny parowe, przędzalnicze, szwalnicze, hafciarskie, koronkarskie, krosna, formy do odlewania
wyrobów ceramicznych , przyrządy laboratoryjne , maszyny drukarskie, czy maszyny biurowe
i urządzenia gospodarstwa domowego.
Choć tematyką muzeum jest przemysł to jednak jest w muzeum kolekcja ponad 60 fortepianów
i pianin wyprodukowanych w latach 1820-1839 w fabrykach instrumentów muzycznych w Kaliszu ,
Warszawie , Radomiu , Łodzi , Krakowie i zagranicą .
Nie poprzestając na eksponatach, muzeum na swojej stronie opublikowało biografie producentów
tych instrumentów. Muzeum posiada bogatą bibliotekę zawierającą literaturę związaną z tematyką muzeum .
Muzeum posiada dziewięć stałych wystaw, zwykle też towarzyszy jakaś wystawa czasowa .
Stałe wystawy to na przykład :

- XIX - to wieczne napędy , wynalazcy , pracujące maszyny
- Przemysł w Kaliskiem w okresie industrializacji Ziem Polskich XIX wiek
- Zabytkowe maszyny dziewiarskie, pomocnicze , projekty dzianin ASP w Łodzi
- Laboratorium przemysłowe
- Fortepiany firm polskich XIX i XX wiek
- Drukarnia - pracownia czerpania papieru , tu możesz za niewielką opłatą sam
sobie zrobić kartkę papieru
- Dawna Maszynownia Fabryczna
- Ceramika XIX - XXI wiek
Lokalizacja obiektu : Muzeum Przemysłu w Opatówku .

Opatówek pow. kaliski . Dawna fabryka sukna Adolfa Fiedlera.Opatówek pow. kaliski . Dawna fabryka sukna Adolfa Fiedlera.Opatówek pow. kaliski . Dawna fabryka sukna Adolfa Fiedlera.