Adam Szrajer był założycielem Fabryki Celuloidowych Zabawek w Kaliszu . Urodził się w roku 1873 , we wsi Radwańczewo w gminie Skulsk której właścicielami byli jego rodzice . Zmarł w roku 1934 w Katowicach . Zmarł nagle, na dworcu w Katowicach . Był polskim fabrykantem pochodzenia żydowskiego . Właściciel Fabryki Lalek i Zabawek w Kaliszu . Był inicjatorem i prezesem Polskiego Związku Przemysłu Zabawkarskiego .
Pierwszą swoją pracę podjął w Fabryce Lalek Jakuba Fingerhuta w Kaliszu . Poprzez swoją pracę zyskał zaufanie całej rodziny i przychylność córki fabrykanta, Berty Fingerhut . Wkrótce Adam ożenił się z Bertą i mieli trzech synów . Mieczysław pewnie po światowej wystawie w roku 1939 w USA nie powrócił do Polski, do Kalisza . Tam pracował w zarządzie amerykańskiej spółki Ideal Toy Company . Udało mu się w roku 1940 ściągnąć matkę Bertę i brata Henryka do USA. Jego brat Henryk założył w USA fabrykę zabawek . Leon, najstarszy z braci, zginął w Powstaniu Warszawskim . Mieczysław zmarł w roku 1955 , Berta w roku 1959 a Henryk w roku 1981. Zmarli w Nowym Jorku .
W roku 1901 Adam Szrajer został dyrektorem fabryki. Współpracując teść i zięć , Jakub i Adam, stworzyli najpiękniejsze lalki w Polsce oznaczone z tyłu głowy rosyjskimi literami СЗ ( SZ ) jako Szrajer i ФИ ( FI ) jako Fingerhut . W tamtym okresie Kalisz był stolicą guberni Cesarstwa Rosyjskiego , a lalki były produkowane tylko na rynek rosyjski . Na Rosyjskich stronach piszą o rosyjskiej fabryce lalek . Po I wojnie światowej lalki były oznaczane literami ASK w odwróconym trójkącie ( wierzchołkiem na dół ) tzn . litery AK do góry a S na dole . W czasie II wojny światowej fabrykę przejął Niemiec Theodor Reinke produkując lalki oznaczone TR . Po wojnie produkowały lalki Kaliskie Zakłady Przemysłu Terenowego przy ul Przybrzeżnej pod szyldem PPMK . Po II wojnie światowej znacjonalizowany zakład nazwany Kaliskie Zakłady Tworzyw Sztucznych produkował również lalki , dla Cepelii . Były one bez sygnatur . W roku 1965 produkcję lalek wstrzymano ze względu na celuloid łatwopalny . Na zagranicznej stronie rekomendującej znaki i lalki z całego świata tak piszą o lalkach kaliskich :
P.R. Zast 1920s ( Polska ) . Wykonane Lalki głowa celuloidowa , płócienne body, niektóre z perukami z ludzkich włosów , szklane oczy, znak lalki na głowie ASK w trójkącie ( Adam Szrajer z Kalisza, Polska - właściciel Fabryki Zabawek Celuloidowych w Polsce ) , na ramieniu P.R. Zast w trójkącie Polska .
W zachowanych katalogach można znaleźć zapisane że kaliska fabryka była pierwszą rosyjską fabryką lalek porcelanowych . Była też największą i najstarszą fabryką lalek w Polsce. Założono ją w roku 1884 . Fabryka znajdowała się w kilku budynkach przy ulicy Niecałej . Były one pod adresem Niecała 2 i Niecała 6 . Fabryka miała filie przy ul. Kwiatowej ( Mechaniczna Fabryka Obcasów Drewnianych ) i przy ul. Kościuszki produkcja gumowych piłek i zabawek . Produkowano wyroby o najwyższej jakości. Ręcznie wykonywane lalki były z drewnianego korpusu na stawach kulkowych z głową z masy ceramicznej. W czasie największego rozkwitu fabryka zatrudniała 270 osób . W budynku Niecała 6 na trzech piętrach urządzono malarnię , lakiernię , pakownię, wykończalnię , drukarnię i salę maszyn z heblarkami, piłami tarczowymi , frezarką , tokarką , wiertarkami . Wzbogaciwszy się na produkcji zabawek rodzina Szrajera zbudowała w latach 1904 -1905 wyróżniający się budynek w stylu secesyjnym przy ul. Kościuszki 9 . Bardzo zdobiony. Są nawet głowy orłów .
W czasie I wojny światowej fabryka została zniszczona przez okupantów. Po wojnie rodzina Szrajera odbudowała fabrykę . Podjęto decyzję o wprowadzeniu taniego materiału do produkcji zabawek , celuloidu. Firma zaczęła sama produkować odlewy korpusów , kończyn i główek lalek . Przypuszcza się że w fabryce na Niecałej po I wojnie światowej produkowano do 5000 zabawek dziennie, w fabryce jednej z większych w mieście. Zabawki te były wtedy towarem luksusowym. Lalki były eksportowane do wielu krajów .
Popularnością cieszyły się tzw. shirlejki, lalki wzorowane na aktorce amerykańskiej Shirley Temple z lat 30. dwudziestego wieku, była dziecięcą gwiazdą kina. Jako dziecko zagrała w około 60 filmach . Żyła w latach 1928 do 2014 . W latach 30. firma Adama Szrajera zawarła kontrakt z amerykańską wytwórnią filmową na wykorzystanie wizerunku tej dziecięcej gwiazdy w produkcji lalek. I tak lalka shirleyka stała się w okresie międzywojennym głównym produktem eksportowym kaliskiej fabryki . Pomysł Adam Szrajer podchwycił w Stanach, gdzie również sprzedawano kaliskie zabawki . Malowane lub szklane oczy, czerwone usta oraz jaskrawo pomalowana buzia to dość charakterystyczna cecha kaliskich lalek.
W fabryce oprócz lalek produkowano także inne zabawki. Były one pluszowe, flanelowe, celuloidowe , drewniane . Były to instrumenty , grzechotki, pojazdy, piłki , klocki , zwierzęta . Były zestawy klocków do budowania kolejki na Kasprowy Wierch , samoloty o napędzie gumowym czy szybowce do puszczania z procy . Dziś pod adresem Niecała 2 i 4 są kamienice z mieszkaniami. Pod adresem Niecała 6, w budynku dawnej Fabryki Lalek znajduje się dziś bardzo aktywny Komoda Club Residence. „ Komoda „ to także jest Hotel i restauracja. W klubie KOMODA organizowane są różne spotkania z ciekawymi ludźmi różnej profesji. Właścicielami klubu są lokalni przedsiębiorcy Margota (imię francuskie) i Cezary Suszyńscy . Byli oni inicjatorami Święta Ulicy Niecałej . Lalki z fabryki Szrajera są bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów z całego świata . I są bardzo rzadkie . Widziałem trzy egzemplarze wystawione na allegro w cenie od 1000 do 2100 złoty . Lalki mogą być pamiątkami przekazywanymi w rodzinie . Kilka lalek mają właściciele Komoda Club Residence, czyli hotelu i restauracji, które mieszczą się w dawnym budynku fabryki przy ul. Niecałej 6 . Można lalki kaliskie też zobaczyć w Muzeum im. G.J. Osiakowskich . Muzeum zgromadziło lalki które były produkowane w Kaliszu od 1884 roku w Fabryce Lalek i Zabawek Jakuba Fingerhuta i Adama Szrajera . W muzeum są modele oraz katalogi lalek w dwóch pomieszczeniach . Tam się dowiesz czy Twoja lalka jest z kaliskiej wytwórni .
O ustawienie z brązu kaliskich lalek z przedwojennej fabryki Adama Szrajera i wyeksponowanie ich w historycznych miejscach Kalisza zwrócił się do prezydenta miasta Andrzej Banert, fundator Muzeum im. G.J. Osiakowskich na ulicy Garbarskiej 2 . Lalki produkowane w fabryce Szrajerów miały wysokość od 10 do 66 cm . Koszt wykonania lalki liczącej 45 cm według rzeźbiarza z Poznania który przygotowałby formę oraz firmy odlewniczej z Pleszewa wyniósłby od 6 do7 tys. zł. Ale nie ma zainteresowania tą propozycją ze strony władz . Prezydent odpowiedział że nie chcą powielać pomysłu Wrocławia ze skrzatami.
