Już w roku 1830 hrabia Fryderyk Skarbek nadzorujący między innymi więzienia pisał że duża liczba ucieczek z więzienia śledczego była skutkiem braku odpowiedniego miejsca do przetrzymywania więźniów skazanych za różne przestępstwa przez sądy . Postanowiono zbudować więzienie. Dzięki staraniom hrabiego Fryderyka Skarbka pracującego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych powstało w latach 30. i 40. XIX wieku kilka jedno z więzień w Kaliszu . Hrabia był ojcem chrzestnym Fryderyka Chopina . W roku 1840 zawiązał się w Kaliszu Komitet Budowy i Organizacji Więzień który uzyskał zgodę Rządu Gubernialnego Kaliskiego na zakup terenu w wiosce Tyniec, dziś dzielnica Kalisza, oraz zezwolenie na budowę więzienia. Projektantem więzienia został architekt z Warszawy, Henryk Marconi włoskiego pochodzenia. Prace budowlane rozpoczęto w roku 1842 pod nadzorem architekta Franciszka Tournelle urodzonego w Kaliszu. Neoromański styl nawiązywał do średniowiecznej budowli z basztami i murem zewnętrznym. W skład zabudowań wchodzi budynek główny połączony krytymi korytarzami z budynkami administracyjnymi. Całość z dziedzińcem otacza mur ze strażnicami i oryginalną bramą od ulicy Winiarskiej. Budynek główny posiadał szeroki korytarz a po jego obu stronach na dwóch piętrach znajdowało się w sumie 120 cel z zakratowanym oknem. Cele wyposażono w łóżka, sedes, pojemniki z wodą, ławę i rurę która była zamiast kaloryfera. W obiekcie wyznaczono odpowiednie pomieszczenia . Było pomieszczenie dla chorych, w części piwnicznej były gospodarcze. Wyznaczono kilka pomieszczeń na wolnym powietrzu na spacery dla osadzonych. Nowe więzienie na Tyńcu koło Kalisza zwane Domem Badań weszło do systemu więziennictwa Królestwa Polskiego podlegając Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych. W roku 1846 rozpoczęto zaludnianie Domu Badań. Przeznaczony był dla mężczyzn i kobiet tymczasowo aresztowanych oraz dla skazanych wyrokiem sądu i oczekujących na doprowadzenie do wyznaczonego więzienia karnego. Pozostający w trakcie śledztwa powinni być osadzeni w celach pojedynczych a po wyroku w celach wspólnych.
Więzienie na Tyńcu miało charakter obiektu karno - śledczego ze względu na przeludnienie. W marcu roku 1854 osadzonych było 279 mężczyzn i kobiet oraz troje dzieci. W roku 1863 pojawiło się pojęcie określające osadzonych : polityczni. Przeludnienie, brak pracy, minimalne zatrudnienie wewnątrz więzienia w pracach gospodarczych i porządkowych marne wyżywienie, to warunki w jakich przebywali osadzeni. Często byli nie solidni dostawcy artykułów spożywczych, bywały awarie zwłaszcza kotłowni powodując brak ogrzewania zimą. Często było zadymienie cel a latem występowało w czasie upałów przegrzanie gdy okna były zamknięte. Posiłki składały się z ziemniaków, kaszy, kapusty czy grochu z małą ilością mięsa. To lekarze więzienni interweniowali w sprawach warunków bytowych i wyżywienia więźniów. W wyniku ich interwencji powołano komisję miejską w celu kontrolowania żywienia osadzonych. Izba chorych była wypełniona a czasem przeznaczano dodatkowe pomieszczenia.
Instrukcje w latach 1823 do 1859 regulowały przepisy karania osadzonych. Można było karać osadzonych po wyroku skazującym a pozostających w śledztwie karał odpowiedni sąd. Kary z każdym rokiem były coraz surowsze . W roku 1823 instrukcja zawierała kary : upomnienie, pozbawienie widzeń, post o chlebie i wodzie od 3 do 5 dni, wynoszenie nieczystości. Potem zaostrzono kary dotyczących skazanych zatrudnionych. Wprowadzono karę chłosty od 3 do 10 uderzeń prętem po plecach i areszt ścisły od 24 godzin do 2 tygodni często bez pościeli i spacerów. Instrukcja postępowania z osadzonymi z roku 1853 poszła jeszcze dalej i wprowadziła kaftan bezpieczeństwa od 2 do 46 godzin, areszt bez pościeli do 30 dni, do 3 dni bez światła, chłostę do 60 uderzeń z zastrzeżeniem że naraz do 15 uderzeń z przerwą jedno dniową , były też i dyby.
Na dozorców więziennych wybierano mężczyzn w wieku od 25 do 40 lat . Odbywali oni dwumiesięczny staż i po pozytywnej opinii byli zatrudniani . Stanowisko nadzorcy więziennego (naczelnika) mógł kupić sobie ktoś ze środowiska szlacheckiego wpłacając wysoką kaucję . Początkowo służyło tylko 8 dozorców dbających o porządek i dozór. Personelu na stanowiskach nadzorca, dozorcy, lekarza czy kapelana było na początku niewielu . W następnych latach zatrudniono dozorców, pisarza, felczera i kancelistę. Dozorcy uzbrojeni w krótkie pałasze pełnili służbę przy bramie, w kuchni, na oddziałach i w czasie spacerów. Wartę zewnętrzną utrzymywali żołnierze z miejscowej jednostki. Tylko jedna ucieczka , ucieczka Romana Królikiewicza, była udana w roku 1854 . W Kraju Nadwiślańskim, w roku 1900, więzienie w Kaliszu było jednym ze 132 zakładów karnych. Więzienie kaliskie przez wiele lat należało do najcięższych, przeludnionych i bez zatrudnienia osadzonych. To wtedy nazwę Dom Badań przemianowano na Więzienie a kierował nim naczelnik a nie nadzorcy . Po zrezygnowaniu z wojskowej ochrony więzienia personel uzbrojono zamiast pałaszy to w szable, rewolwery i karabiny. W roku 1880 przyjęto normę osadzonych na 180 mężczyzn i 60 kobiet ale w rzeczywistości stan osadzonych np. w latach od 1884 do 1892 wynosił około 300 osób, a później i 370 osób .
W okresie stanu wyjątkowego w latach 1905 i 1906 wykonywano na terenie więzienia kary śmierci. W całej historii istnienia wykonano kilkadziesiąt a może i więcej kar śmierci przez rozstrzelanie lub powieszenie. Jedenastego listopada 1906 w nocy na podwórzu więziennym rozstrzelano Wojciecha Jabłkowskiego a później jeszcze kilku innych .
Trudne warunki bytowe miały wpływ na zachorowalność i zgony. Spowodowały one reakcję więźniów w postaci protestów głodowych i buntów. Taki bunt dnia 19 kwietnia roku 1904 został stłumiony przez żołnierzy i strażników dlatego do szpitala trafiło 70 uczestników. Buntów było więcej . Pierwszego listopada 1905 roku ze względu na złe traktowanie więźniów politycznych i na sytuację polityczną w mieście tłum mieszkańców rozbił bramę więzienna i uwolnił 14 więźniów politycznych .
Pierwszego sierpnia roku 1914, po wybuchu pierwszej wojny światowej, w 96 celach przebywało 260 osób . W roku 1914 naczelnika więzienia wywieziono w głąb Niemiec i na polecenie niemieckich władz wojskowych uwolniono 80 więźniów politycznych . Jedenastego sierpnia 1914 roku aresztowano dozorców i wywieziono do obozu jenieckiego. Nadzór nad więzieniem przejęło sądownictwo niemieckie a dozorcami zostali żołnierze .
W roku 1921 dział pracy oferował warsztaty : introligatorski, koszykarski , kowalski, krawiecki, stolarski, szewski, tkacki, tokarski i zabawkarski zatrudniając od 61 do 282 więźniów. Z czasem warsztat stolarski i zabawkarski połączono i produkowano zabawki i meble które były wystawiane na wielu tagach międzynarodowych. W roku 1930 Minister Sprawiedliwości z zadowoleniem przyjął wykonanie i montaż mebli z kaliskiego więzienia w salach reprezentacyjnych ministerstwa. Więzienie dysponowało gruntem ziemi rolnej i ogrodem owocowo warzywnym. Była obora, chlewnia, stajnia i hodowla królików. W więzieniu uruchomiono szkołę dla analfabetów która działała do lat 80. XX wieku. Systematycznie rozrastała się bibliotek dzięki darowiznom . W roku 1938 posiadała ona około 1260 książek . W okresie międzywojennym lekarze dysponowali szpitalem na 20 łóżek i izbą chorych zakaźnych z siedmioma łóżkami .
W latach 30. wieku XX więzienie na Tyńcu było więzieniem dla mężczyzn z oddziałem dla kobiet tymczasowo aresztowanych , zatrzymanych lub skazanych na karę więzienia od trzech do pięciu lat . W okresie międzywojennym ustalona pojemność więzienia wynosiła 240 osadzonych, w tym około 50 kobiet. Jednak w tym okresie podnoszono maksymalną liczbę osadzonych aż osiągnęła ona około 400 osób . Pomimo tych wskaźników więzienie było stale przepełnione. W grudniu roku 1934 liczba osadzonych była 548 a w końcu kwietnia 1939 było 527 osób .
I w latach trzydziestych działalność służby więziennej określały dekrety i regulaminy . Na przykład w roku 1926 Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie o zaspokajaniu potrzeb religijnych więźniów i o działalności oświatowej , szkolnej i pozaszkolnej w więzieniach.
Opuszczone więzienie w październiku 1939 roku weszło w skład niemieckiego więziennictwa Kraju Warty z oddziałem do dyspozycji gestapo. Więzienie było aresztem śledczym i więzieniem do odbywania kar krótkoterminowych. Personel więzienia był niemiecki. W czasie wojny zakatowano w więzieniu błogosławionego Franciszka Stryjasa , katechetę .
W roku 1945 opuszczone i zdewastowane więzienie od 24 stycznia Rosjanie masowo zaludniali jeńcami niemieckim . We wrześniu w roku 1945 naczelnik więzienia i komendant miejski Milicji Obywatelskiej (obecnie policja) przeprowadzili kontrole stanu zaludnienia. Okazało się że na 353 osadzonych to 140 było bez żadnego wyroku . Kazali ich uwolnić . W kolejnych latach zaludnienie się zagęszczało i w roku 1952 stan osadzonych osiągnął 599 osób . Więzienie w latach 50. zmieniało swoją przynależność do struktur. Od roku 1956 należało do Centralnego Zarządu Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości i miało charakter karno śledczy z określoną pojemnością na 355 osób .
Zdolnych do odbywania kary w systemie otwartym umieszczano w tymczasowych miejscach zakwaterowania np. przy cegielniach oraz w Oddziale Zewnętrznym w Szczypiornie. Nawet w ostatnich czasach obiekt był przeludniony. W roku 2002 było 260 osadzonych, w roku 2012 było 292 osadzonych a w roku 2014 było 259 . W latach od 1971 roku do roku 1982 było szczególnie duże zatrudnieni odpłatne osadzonych w Kaliszu i powiecie. W systemie trzyzmianowym zatrudniano około 200 osadzonych. Potem zatrudnienie spadało aż do 52 w roku 2000 . Innym sposobem resocjalizacji było zaangażowanie skazanych w zajęciach oświatowych i kulturalnych . W roku 1981 przywrócono posługę duszpasterską i utworzono kaplicę. Od powstania Diecezji Kaliskiej w roku 1992 Ordynariusz spotykał się ze skazanymi .
Od lat 60. XX wieku naczelnikiem więzienia było 12 funkcjonariuszy. Stan funkcjonariuszy i pracowników cywilnych w roku 2007 wynosił 113 osób a w roku 2015 wynosił 123 osoby. Po decyzji o likwidacji więzienia pozostało 35 funkcjonariuszy .
Więzienie funkcjonowało w czasach zaborów, okupacji niemieckiej , w czasach stalinowskich i podczas niepodległości. Funkcjonowało podczas różnych systemów prawnych . Funkcjonariusze różnie odnosili się do więźniów a za pomoc więźniom byli represjonowani . Przy zwolnieniach ze służby więziennej zarzucano im przestępstwa kryminalne, niepewność polityczną czy faszyzację kraju .
30 listopada roku 2015 więzienie w Kaliszu na Tyńcu zakończyło swoją działalność . Więzienie funkcjonowało w latach 1846 do roku 2015 a wewnątrz niewiele się zmieniło. Dziś w określonych dniach można zwiedzać zabudowania byłego więzienia karnego w Kaliszu . Podczas tego zwiedzania można zwrócić uwagę na system strzałkowy. Była to metalowa czerwona chorągiewka znajdująca się przy drzwiach celi. Gdy osadzony czegoś chciał od strażnika to opuszczał tą chorągiewkę i włączał się brzęczyk. Wtedy strażnik podchodził do drzwi celi . System działał aż do roku 2015 . Ciekawostką są żydowskie macewy które były zabudowane w schodach więzienia . W roku 1968 zabudowania więzienia wpisano do rejestru zabytków . Były zakład karny w roku 2020 został przejęty przez Wyższą Szkołę Kryminologii i Penitencjarystyki w Warszawie gdzie ma służyć studentom . Dziś byłe więzienie należy do Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości w Kaliszu. Kaliska uczelnia ma status akademii . Więzienie należy do Akademii Służby Więziennej. W roku 2025 można było je zwiedzać w maju, w Noc Muzeów. Pomieszczenia więzienia są naturalną scenerią do nagrywania filmów fabularnych czy reportaży dokumentalnych .
