Janusz Marek Kurtyka ur. 13 sierpnia 1960 w Krakowie, Ukończył Wydział Historyczno-Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1995 obronił doktorat, a w 2000 uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk historycznych. Specjalizował się w genealogii, historii nowożytnej, historii średniowiecza oraz naukach pomocniczych historii. Zawodowo związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk (od 1985) oraz Państwową Wyższą Szkołą Wschodnioeuropejską w Przemyślu, w której objął stanowisko profesora. Od 2008 prowadził wykłady z zakresu historii ustroju Polski w krakowskiej Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej "Ignatianum". Pracował także w redakcji historycznej Wielkiej Encyklopedii PWN oraz w pracach nad Polskim Słownikiem Biograficznym. Był autorem około 140 publikacji. Działał w opozycji demokratycznej w okresie PRL, brał udział w zakładaniu Niezależnego Zrzeszenia Studentów na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1989–2000 pełnił funkcję przewodniczącego koła NSZZ "Solidarność" krakowskich placówek Instytutu Historii PAN. W 1993 kandydował do Sejmu z 21. miejsca na liście wyborczej KKW "Ojczyzna" w okręgu obejmującym województwo krakowskie, otrzymując 235 głosów Po utworzeniu Instytutu Pamięci Narodowej został pierwszym dyrektorem jego oddziału w Krakowie. 21 kwietnia 2005 Kolegium IPN zarekomendowało jego kandydaturę Sejmowi na stanowisko prezesa tej instytucji. 9 grudnia tego samego roku jego kandydatura została zaakceptowana przez Sejm (większością 332 głosów), a 22 grudnia zatwierdzona przez Senat. Urzędowanie rozpoczął po złożeniu przed Sejmem ślubowania w dniu 29 grudnia 2005. 7 kwietnia 2009 został odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski; Zginął 10 kwietnia 2010 w wyniku katastrofy samolotu prezydenckiego w Smoleńsku. 16 kwietnia 2010 został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.