Wierny kościoła rzymskokatolickiego, katolik, odnosi się do organizacji wyznaniowej pod zwierzchnictwem Biskupa Rzymu, tzn. papieża. Czy wierny kościoła rzymskokatolickiego może tak samo odnosić się do wizerunku Matki Bożej na ikonie prawosławnej jak i do obrazu z wizerunkiem Matki Bożej w kościele rzymskokatolickim np. modlić się ?
Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej jest w Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze. Klasztorem opiekują się ojcowie paulini. Klasztor z obrazem jest najważniejszym i najbardziej popularnym sanktuarium maryjnym w Polsce. Matka Boska Częstochowska znana też jako Czarna Madonna na obrazie jest cudownym wizerunkiem Maryi z Dzieciątkiem. Jest znanym obrazem na całym świecie i jej liczne kopie można spotkać w dużych klasztorach jak i małych kościółkach parafialnych . Wizerunek z Częstochowy jest symbolem opieki Matki Bożej nad narodem polskim czczonym od XIV wieku. Obraz jest otaczany szczególnym kultem wśród wiernych Kościoła rzymskokatolickiego i Cerkwi prawosławnej.
Historia
Autorstwo i data powstania obrazu jest nieznana . W roku 1382 książę Władysław Opolczyk miał przekazać kościół parafialny Najświętszej Maryi Panny znajdujący się na wzgórzu sprowadzonym z Węgier paulinom i erygował tam klasztor. Już w roku 1384 książę ofiarował im obraz z wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem. W roku 1393 fundację Jasnej Góry potwierdził król Władysław Jagiełło. W roku 1430 napadu dokonali na klasztor husyci. Motywem mogło być pozyskanie skarbów i wota sanktuarium. Wyrwany z ołtarza obraz wyniesiono przed kaplicę i porąbano szablami, przebito mieczem i porzucono w okolicy Kościoła św. Barbary w Częstochowie. Uszkodzony i zdewastowany obraz przewieziono do Krakowa i umieszczono w ratuszu. Król Władysław Jagiełło zlecił jego naprawę malarzom ruskim. Obraz był ikoną. Z trudem dokonywano naprawy obrazu bo robiono to inną techniką niż stosowana w obrazach starochrześcijańskich i bizantyjskich. Artyści zachowali rany jakie zadano Matce Bożej i te same deski na których był pomalowany wcześniej obraz. Zmieniono wygląda szat i pewnie dodano do rąk dzieciątka książkę. W roku 1655 prowincjał paulinów o.Teofil Bronowski wywiózł obraz na Śląsk żeby nie narażać go na profanacje czy grabież ze strony wojsk szwedzkich. A to oznacza że podczas oblężenia Jasnej Góry przez Szwedów obrazu nie było w klasztorze. Później klasztor był wiele razy oblegany przez wrogów. W roku 1682 obraz odnowiono z okazji jubileuszu 300 lecia Jasnej Góry. Następne prace przy obrazie były w roku 1705 i przeprowadził je przemalowując fragmenty pauliński złotnik brat Makary Sztyftowski. Przemalował on olejnymi farbami szaty a do płaszcza Maryi wbił 28 mosiężnych gwiazdek. W latach 20. wieku 20 konserwacji obrazu podjął się prof. Jan Rutkowski. W latach 1925-1926 usunął on nałożone olejne farby z twarzy Matki Bożej i Pana Jezusa, 28 mosiężnych gwiazdek oraz ślady gwoździ którymi były przybite do deski celem umocnienia sukienek. Oczyścił deski z robactwa, uzupełnił próchniejące ubytki. W czasie II wojny światowej obraz ukryto pod blatem stołu w bibliotece klasztornej. Po II wojnie światowej przeprowadzono badania obrazu pod mikroskopem, prześwietlono promieniami rentgenowskimi, wykorzystano kryteria mikropaleontologiczne i mineralogiczne, przeprowadzono też ocenę technologiczną. Obraz jest na trzech deskach lipowych sklejonych na styk o grubości 3,5 mm. Ich wymiary bez ramy to 122 x 82 cm. Obraz namalowano na płótnie dając zaprawę kredowo-klejową o grubości około 3 mm. Techniką temperową.
Opis
Wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej namalowany jest w typie ikonograficznym zwanym Hodegetrią. Typ Hodegetrii jest najstarszym i najbardziej rozpowszechnionym typem ikonograficznym przedstawiającym Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Na ramie obrazu znajduje się ornament o wyglądzie owiniętej wkoło gałązki. Obraz wyróżnia się ciętymi bliznami na obliczu Matki Bożej. A jest ich dziewięć. Znajdują się one na szyi a kilka jest wyraźnie widocznych na prawym policzku. Cięcia są głębsze i wypełnione ciemnoczerwonym barwnikiem. Są wyeksponowane w czasie renowacji obrazu w roku 1434 na pamiątkę rabunkowego napadu w roku 1430 na Jasna Górę. Ozdabianie cudownego obrazu wywodzi się z tradycji bizantyjsko-ruskiej gdy ozdabiano cudowne ikony drogocennymi ozdobami. Wierni składają przed ołtarzem wota. Od początku XVIII wieku obraz przystrajano tzw. sukienkami. Dwie zachowały się do dziś : brylantowa i rubinowa . Dziś w skarbcu jasnogórskiego klasztoru przechowywane są sukienki nakładane na obraz Matki Boskiej Częstochowskiej :
- sukienka brylantowa z XVII wieku - sukienka rubinowa z XVII wieku - sukienka koralowa z 1910 roku - sukienka milenijna z 1966 - sukienka koralowa ( z biżuterii ) z roku 1969 - sukienka sześćsetlecia (koralowo-perłowa) z roku 1981 - sukienka sześćsetlecia (złota) z roku 1982 - sukienka bursztynowo-brylantowa z roku 2005 - sukienka wdzięczności i miłości, cierpienia i nadziei narodu polskiego z roku 2010 - sukienka perłowa z roku 2018
Obraz ozdobiono zachowanymi XV-wiecznymi srebrnymi i złotymi blachami które ofiarował król Władysław Jagiełło wykonanymi w krakowskim zakładzie złotniczym. Pokrywają one tło i aureole wokół głów Maryi i Dzieciątka. Tło górnej części obrazu wypełniają cztery blachy z rytowanymi scenami z życia wg biblii . Wiele obrazów o szczególnym znaczeniu ma zasłony np. innym obrazem. Srebrna zasłona obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej została ofiarowana w roku 1675 przez Katarzynę i Zygmunta Działyńskich. Opuszczana z góry składa się ze srebrnej ramy i wypełniającej ją blachy ze scenami alegorii do Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej. Wykonał ją złotnik Johan Leman w roku 1673. Odsłonięcie i zasłonięcie obrazu jest kilka razy dziennie wciągu około 34 sekund. W tym czasie są dźwięki fanfar paulińskiego zespołu.
Obraz będący w Sanktuarium Maryjnym na Jasnej Górze jest otoczony powszechnym kultem od dawna. Już w XVI wieku na drzeworytach widać obraz z koronami. W XVI wieku niejaki Grzegorz Sambora sławił Matkę Bożą jako Królową Polski. Gdy w roku 1656 król Jan Kazimierz składał śluby we Lwowie to nazwał Matkę Bożą Patronką i Królową Polski. Potwierdził to nuncjusz papieski Pietro Vidoni który podczas jednej z uroczystości gdy trzy razy zaintonował po łacinie wezwanie: Regina Regni Poloniae. Słowa te znaczą Królowa Królestwa Polskiego. Od tego momentu na wizerunkach Matka Boska i Dzieciątko uwieczniane są w koronach.
Jako pierwszy w roku 1430 obraz ozdobił ofiarowanymi koronami król Władysław Jagiełło. Później ofiarodawcami koron byli inni królowie i papieże z Janem Pawłem II. Były też korony ofiarowane wraz z sukienką milenijną z okazji 1000 lecia Chrztu Polski. Ostatnie ofiarowane korony przez włoską archidiecezję Crotone-Santa Severina były w roku 2017 z okazji 300. rocznicy pierwszej papieskiej koronacji obrazu. Prawdopodobnie w czasie całego istnienia obrazu było wszystkich koron ponad dziesięć.
Po kradzieży klejnotów zdobiących obraz w roku 1909 przeor o. Euzebiusz Rejman postanowił umieścić obraz w specjalnym sejfie . Sejf w postaci pancernej szafy ma wymiary w cm. : wysokość 166 ; szerokość 127 ; głębokość 32 ; grubość 10 cm. W roku 2013 szafa pancerna została uszczelniona i od strony ołtarza zamknięta szybą pancerną o grubości 2,4 cm. Jest i klimatyzacja zapewniająca stałe warunki wilgotności temperatury. O cudach i uzdrowieniach świadczą liczne wota które są na obrazie, wokół obrazu i w skarbcu klasztoru. Na przełomie wieków XIX i XX ówczesny przeor o. Euzebiusz Rejman i biskup Stanisław Zdzitowiecki za pomocą petycji zgłosili do Stolicy Apostolskiej prośbę o ustanowienie święta Matki Boskiej Częstochowskiej w jej jasnogórskim obrazie. Będący wtedy papieżem Pius X zatwierdził 13 kwietnia roku 1904 święto Matki Bożej Jasnogórskiej dla sanktuarium w Częstochowie i diecezji kujawsko-kaliskiej w obrębie której było sanktuarium jasnogórskie. Święto miało być obchodzone w sierpniu. Ostatecznie papieże ustalili święto maryjne 26 sierpnia a uroczystość liturgiczna została przyznana wszystkim diecezjom w Polsce. Uroczystość liturgiczna w liturgii rzymskiej jest to świąteczny dzień obchodów, który obok niedzieli należy do głównych dni roku liturgicznego.
Ikonę jasnogórskiej Matki Bożej czczą również w tradycji Kościoła Prawosławnego. Święto Częstochowskiej Ikony Matki Bożej w Kościele Prawosławnym obchodzone jest 19 marca i w ostatnią niedzielę sierpnia. Obraz otacza się kultem na Węgrzech, w Niemczech, w Austrii, Słowacji, Chorwacji i w Rosji. A w Anglii czy Francji budowano kościoły pw. Matki Boskiej Częstochowskiej.
Ważne wątpliwości i pytania wiernych ?
Z wakacji w Bułgarii przywieźliśmy dwie ikony prawosławne. Jedną zakupiliśmy w bułgarskim mieście Obzor w cerkwi pw. św. Jana Poprzednika (Chrzciciela). A drugą nabyliśmy w Warnie w Katedrze Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny nazywanej również jako Sobór Zaśnięcia Matki Bożej. Miałem wątpliwości czy posiadanie w domu ikony prawosławnej przez katolika jest właściwie. Ale już po pierwszej części artykułu przekonałem się że tak skoro obraz Matki Bożej Częstochowskiej jest ikoną napisaną tak jak ikony prawosławne. Uznawana jest za cudowny obraz zarówno przez Kościół Rzymskokatolicki jak i Kościół Prawosławny. W liturgii obu kościołów obrazy odgrywają ważną rolę. Na przykład przeciwieństwem do kościołów chrześcijańskich są muzułmańskie meczety. Tam nie ma obrazów żadnych a są tylko powieszone w ramach slogany z Koranu.
A to z której strony, z lewej czy z prawej, Maryja trzyma dzieciątko i inne symboliczne zachowanie na obrazie trzymane atrybuty ma duże znaczenie. Zwykle Matka Boska przedstawiana jest z Dzieciątkiem na lewym ramieniu. Taka jest ikona wg typu Hodegetrii. Przedstawienie Matki Bożej i Dzieciątka na ikonie czy na obrazie ma głębokie znaczenie teologiczne i duchowe. Najpopularniejsze są obrazy i ikony gdy Maryja trzyma Jezusa na lewym ramieniu wskazując prawą dłonią na niego jako na zbawienie. Ta pozycja symbolizuje bliskość serca Matki a jej prawa ręka pozwala wskazywać na Jezusa lub trzymać jakieś atrybuty. Ale nie brakuje wizerunku Maryi i trzymanego Jezuska na prawym ramieniu :
- Obraz Matki Bożej w Sanktuarium w Myślenicach - Obraz Matki Boskiej Chełmskiej - Obraz Matki Bożej z Kalwarii Zebrzydowskiej - Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z Wadowic - Ikona Matki Bożej Niezawodnej Nadziei z Jamna - Ikona Matki Bożej z Góry Chełmskiej - Ikona Matki Bożej Łaskawej z Krzeszowa ( zdjęcie jest w galerii )
Na pamiątkę z wycieczki przywieźliśmy sobie kopię ikony z Krzeszowa . Oryginalna ikona jest najstarszą w Polsce, o około 200 lat starszą od ikony Matki Bożej Częstochowskiej. Została napisana na desce o wymiarach 60 x 37 cm i przedstawia Maryję z dzieciątkiem na prawym ramieniu.
Świątynia czy klasztor zawierająca obraz lub ikonę Matki Bożej z dzieciątkiem słynące cudami lub objawieniem nazywają się sanktuariami. Jest ich mnóstwo w Polsce i na świecie . Najważniejsze w Polsce to jest Jasna Góra w Częstochowie i Licheń. Na świecie najpopularniejsze są Fatima w Portugalii i Lourdes we Francji .
Ciekawe .
Według mojej wiedzy ikona Matki Bożej Częstochowskiej to nie jest pierwszy przypadek gdy do jednego wizerunku na obrazie czy na ikonie modlą się wierni z różnych religii .
Przykładem jest Bazylika Katedralna św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu. W roku 1530 kościół przejęli protestanci. Od roku 1583 w kościele odprawiano nabożeństwa dla katolików i ewangelików. Katolicy modlili się po jednej stronie świątyni, ewangelicy po drugiej stronie świątyni. W roku 1596 na mocy decyzji króla Zygmunta III Wazy kościół, plebania i szkoła parafialna przeszły na własność jezuitów. Z czasów wspólnych modlitw katolików i ewangelików pozostały dwa zespoły organów. Jedne są nad wejściem do świątyni a drugie w lewej nawie.
Monastyr Sveti Jovan Bigorski (Свети Јован Бигорски) jest prawosławnym męskim klasztorem w Macedonii Północnej. Położony jest 25 km od miasta Debar na terenie Parku Narodowego Mawrowo w pobliżu wsi Rostusza. Ważnym skarbem monastyru jest ikona św. Jana Chrzciciela mająca moc uzdrawiania. Modlą się przy niej pragnący mieć dzieci. W monastyrze jest wsparcie dla uzależnionych. Po uzdrowienie i po radę przychodzą tu także nie wierzący i wyznawcy islamu. To muzułmanie twierdzą że wizyta w cerkwi jest czymś naturalnym bo cerkiew jest domem Boga.
Niejaki Pantalejmon jest świętym Kościoła Katolickiego i Kościoła Prawosławnego . Mniej obecnie znanym jest w Kościele Katolickim. Żyjący w latach 208 do 305 n.e. był pewnie pierwszym lekarzem na świecie który leczył za darmo. Prosił o zapłatę mówiąc : uwierz w Boga , uwierz w Jezusa .
