Miszycha 10.07.1866

(28 czerwca wg kalendarza rosyjskiego) Główna bitwa Powstania Zabajkalskiego, zwana też bitwą nad Bystrą (obie rzeczki Miszych ai Bystra wpadają do Bajkału blisko siebie w miejsc. Miszycha). Zmęczeni, głodni, źle uzbrojeni powstańcy, opuszczeni przez jazdę Celińskiego, nie mogli przeciwstawić się świetnie uzbrojonemu przeciwnikowi. Po niezwykle gwałtownej burzy 400 osobowy oddział wojska rosyjskiego pod dow. mjr Rika (w tym 100 chłopów rosyjskich) zepchnął powstańców za rzekę Bystra, gdzie zaatakował ich i pokonał dzięki ogromnej przewadze w uzbrojeniu. Polacy dysponowali tylko 60 strzelbami, przeważnie bardzo lichej buriackiej konstrukcji. Najwięcej było kosynierów, oraz ludzi uzbrojonych w pałki, łańcuchy i drągi z nabitym żelazem. Walka trwała nie dłużej niż 20 minut. Strzelcy po wystrzeleniu wszystkich naboi cofnęli się za kosynierów których atak załamał się pod gradem kul. Heroizm powstańców nie pomógł, i wycofali się do lasu, część została wzięta do niewoli. Zabito ponad 20 ludzi a 12 zmarło z ran. Po boju pod Miszychą powstańcy z oddziału Szaramowicza podzielili się na dwie 40 osobowe grupy. Jedna z nich, pod dowództwem Kotkowskiego ruszyła na Kiachtę, a druga pod dowództwem Szaramowicza w kierunku rzeczki Temnik. Konni Celińskiego ruszyli już wcześniej w kierunku stepu selengińskiego.

Ksawery Woyno
Jakoż w lecie 1866 r., rozmieszczeni około jeziora Bajkalskiego, 700 zesłańców w 5 partiach rozbroili najniespodziewaniej kozackie straże na całej linii. Na st. Miszycha wskutek tego sformowany był oddział 500 zrezygnowanych rebeliantów pod wodzą Gustawa Szaramowicza, zacnego i dzielnego patrioty.
Niestety niewojskowego. Wysłane wojska moskiewskie pod wodzą Ryka w części skierowane zostały na zastąpienie drogi czołowym pozycjom powstańczym, druga zaś mniejsza część, przeważnie kozactwo, rzucone były na nasze tyły.
Klęska straszna spotkała nas: zabitych było kilkunastu, wielu rannych i zaginionych w tajdze, pozostałych zaś nas obitych, obdartych przez dzikie hordy kozackie popędzono do turmy centralnej irkuckiej, a w końcu zakutych w kajdany oddano pod sąd, który godnie dokonał swego dzieła: 4-ch rozstrzelano, resztę zaś skazano na powiększenie lat katorgi.
Ja skazany byłem jeszcze na 2 lata w kajdanach, które odbyłem co do dnia w Usolu.