58278: Helena Kirkor

Helena Petronela Majewska, ur. 23.5.1828 Stara Wieś, zm. 5.1.1900 Witebsk, c. Ignacego i Ludwiki Wierzbickiej.[3]

Jej ojciec dzierżawił majątek Stara Wieś w pow. rawskim. Po nauce w Szkole Dramatycznej w Warszawie była w latach 1843–1846 aktorką scen wileńskich.[3] Zrezygnowała z gry po ślubie z Adamem Honorym Kirkorem, radcą („sowietnikiem") Wileńskiej Izby Skarbowej.[1] Jednak opuściła go na skutek wieloletniego romansu z Ludwikiem Kondratowieczem (ps. Władysław Syrokomla). Zamieszkała wówczas w Krakowie, wraz z owdowiałą matką. Tu udziała się ponownie w aktorstwie jednak wkrótce zerwała romans z Syrokomlą.

Od 1860 zamieszkała w Warszawie angażując się w działalność niepodległościową. "Po wejściu do organizacji w 1863 r. oddała się z zupełnem zaparciem sprawie narodowej. W Warszawie, w domu, gdzie zamieszkała, przebywał przez kilka miesięcy jako sublokator, Romuald Traugutt, naczelnik Rządu Narodowego. Gdy go aresztowano, jednocześnie prawie przewieziono do więzienia i Helenę Kirkorowę, ale napróżno starano się z niej wydobyć zeznania. Wyszła, o ile mówiono powszechnie, obronną ręką z tej ciężkiej próby."[7]

Sąd rosyjski po śledztwie obwinił ją:
"a) że zezwoliła głównym działaczom buntu zbierać się w jej, Kirkorowej, mieszkaniu dla narad, których cele występne były jej dobrze znane;
b) że dopomagała złoczyńcom w ich działalności zbrodniczej, przechowując, przesyłając, i wreszcie wręczając osobiście korespondencję buntowniczą;
c) że po aresztowaniu Traugutta ukryła znajdujące się w jej posiadaniu, a należące do złoczyńców papiery, które oddała na przechowanie nieznanej kobiecie;
d) że podczas prowadzenia śledztwa i gdy znajdowała się >w areszcie, usiłowała w liście tajemnie do matki swej napisanym, strzedz niektórych przez dochodzenie wykrytych złoczyńców;
e) że wręczyła (jak to sama przyznała) dwom przybyłym do niej z prośbą o pomoc powstańcom rewolwer, który pozostawił u niej przed wyjazdem za granicę Tadeusz Komar.
Powyższe czyny oskarżonej Kirkorowej dowodzą, że nie tylko pozostawała ona w stosunkach występnych z osobami, stanowiącemi rząd narodowy, okazując im pomoc w zamysłach zbrodniczych, lecz że brała ważny udział w powstaniu.
Chociaż więc oskarżona Kirkorowa do większej części przytoczonych powyżej zarzutów nie przyznała się, lecz winę jej stwierdzają niewątpliwie;
1) zeznania mających udział w tej sprawie Karola Przybylskiego i Cezarego Morawskiego;
2) treść listu pisanego przez nią do matki, gdy znajdowała się w areszcie".[1][2]

Za powyższe została skazana na pozbawienie wszelkich praw i zesłanie na Syberię do ciężkich robót w fabrykach na lat 6, oraz na pozbawienie wszelkiego majątku sukcesyjnego i dorobkowego.[2]

10.8.1864 została wywieziona na Syberię. Mąż jej uzyskał wówczas rozwód. Helena karę odbywała do 1867 w kopalniach soli w Usolu, a następnie po amnestiach przeniosła się do Irkucka. Tam poznała Białorusina Antoniego Pioro-Dębińskiego i wyszła za niego za mąż. Próbowała aktorstwa na scenie teatru irkuckiego, ale po niepowodzeniu wycofała się z tego.[7] Po zakończeniu zesłaniu małżeństwo zamieszkało w Mohylewie, a po śmierci męża Helena przeniosła się do Witebska.

Została pochowana na cm. św. Barbary. Cmentarz ten po IIWŚ został zrównany buldożerami, a płyty nagrobne i epitafia rozbite.