76478: Soter Zagrodzki

Soter Zagrodzki vel Maksymilian Laskowski

Soter Zagrodzki, h. Syrokomla, ur. ok. 1811, prawd. Wolica, par. Książ Wielki, zm. 1899 Lwów. Syn Grzegorza (zm.1837) - dzierżawcy wsi Wolica[10], potem posesora wsi Kowala, i Barbary z Kośmińskich h. Lubicz (zm. 1820).

Dom rodzinny

Miał liczne rodzeństwo, m.in.:

• Salomea Marianna Konstancja Jeziorańska (żona Franciszka - oficera wojsk polskich, matka gen. Antoniego Jeziorańskiego),
  
• Izabella Guyot (małżonka Ferdynanda - kapitana wojsk napoleońskich, powstańca listopadowego, potem profesora j. francuskiego w warszawskim Konwikcie Pijarów),
  
• Petronela Gawińska (matka powstańca styczniowego inż. Romualda Gawińskiego),
  
• Wiktoria Kozierowska (szwagierka Józefa Kozierowskiego – powstańca listopadowego i konspiratora 1863 roku oraz Eugeniusza Kozierowskiego, konspiratora Powstania Styczniowego, więzionego w Modlinie)[5].
  
• Dwoje z rodzeństwa Sotera zmarło w dzieciństwie - Leon i Prakseda;
  
• Nie są znane losy Juliana Ludwika oraz Aleksandry.

Czas przed Powstaniem

Słuchacz Szkoły Podchorążych, uczestnik Powstania Listopadowego [1-4], uczestniczył m.in. w partyzantce Zaliwskiego. Poszukiwany przez zaborców, przeszedł Galicji, gdzie ukrywał się zapewne w Teleśnicy Sannej u Anzelma Niesiołowskiego. W trosce o bezpieczeństwo, dzięki prawdopodobnemu usynowieniu, przyjął inne imię i nazwisko: Maksymilian Laskowski. W 1839 dzierżawca wsi Leobrad.[6] W 1846 więziony za udział w działalności patriotycznej.[8]

Powstanie Styczniowe

W Powstaniu Styczniowym brał udział razem z Wiesiołowskim, który po Powstaniu Listopadowym i po ucieczce z Królestwa przyjął go w swoich dobrach.

Po Powstaniu

W 1864 dzierżawca dóbr Horodek, licytowanych wówczas za długi poprzedniej właścicielki Emilii Terleckiej.[7]

Generał Antoni Jeziorański w swoich odnotował: „Gdym był zdrowszy, pojechałem do Hrewty do hr. Konarskiego, gdzie w pobliżu Maksymiljan Laskowski, brat mojej matki, w górach miał wioskę — W Hrewcie zatrzymano mię i z całą serdecznością staropolską goszczono”.[9] Ten krótki zapisek, pozwolił potwierdzić prawidłowe korzenie, ustalić rodzeństwo i przodków Sotera Zagrodzkiego vel Maksymiliana Laskowskiego.

Został pochowany we Lwowie, na Łyczakowie, kw. 68 pod nazwiskiem Laskowski, w grobie Niesiołowskich.

Napisy nagrobne:
Józef Gawin Niesiołowski,
Maksymilian Laskowski,
Klotylda Niesiołowska
Czoło płyty: Grobowiec Józefa Gawin Niesiołowskiego //
Lico postumentu: Maksymiljan Laskowski/ Soter Zagrodzki/ uczeń szk(ół) (p)odchorążych/ żołnierz wo(jsk) (p)olskich/ ur. Wolicy w na(...) wie krakowskiem/ (...) w Panu 6. XII. R. P. 1899./ prosi o poz(drowie)nie anielskie
Lico cokołu: z Niesiołowskich/ Emilia Laskowska/ *w Sokolem 1836. +1915./ Klotylda z Neilreic(...)/ Niesio(łow)ska/ (...) 4. V. 18(...)/ (...) o pozdrowienie anielskie// prawa ściana cokołu: z Niesiołowskich/ Marja Pożakowska/ *11. VIII. 1864, +18. IV. 1916./ Ave Maria!
Requiescant in Pace!

Wspomnienie

Wspomnienie pośmiertne jakie ukazało się w prasie polskiej i amerykańskiej zawierało potwierdzenie takich losów bohatera:
"Maksymilian Laskowski, weteran z walk Polski o niepodległość, zmarł we Lwowie w 88 roku życia. Nazywał się on właściwie Soter Zagrodzki. Urodził się w Królestwie Polskiem, należał do słynnej szkoły podchorążych, która przygotowała powstanie listopadowe, a potem walczył pod Skrzyneckim i Chłopickim.
Kiedy powstanie upadło, przekradł się jako flisak Wisłą w Sandomierskie do Galicyi i tu znalazł gościnne przyjęcie w domu pp. Wiesiołowskich, (którego gospodarz oddał był całe swoje mienie w ręce rządu narodowego z nim to Zagrodzki brał jeszcze potem udział w powstaniu r. 1863), poczem ścigany przez rząd austryacki i skazany nawet na szubienicę, przez dwa lata tułał się i ukrywał, to u wuja swego Koźmińskiego w Wydrnem i we wsi Paniszczów, to po lasach wydrniańskich.
Wreszcie przybył do Krakowa, gdzie go pani Laskowska adoptowała za syna. Wtedy to zmienił on swe imię i nazwisko na Maksymilian Laskowski. Trzymał potem w dzierżawie Chrewt od hr. Konarskich. W r. 1846, kiedy dzierżawił Krzywki, był ofiarą wybuchu ludowego, pobity bowiem przez chłopów cepami, odwieziony został do więzienia w Sanoku, gdzie przebywał dwa lata, potem zamieszkał w Lipnikach u hr. Konarskiego. Wtedy to nabył na własność majątek Horodek. Ożeniony był dwa razy: 1-o voto z Saliniewiczówną, 2-o voto z Niesiołowską, córką Anzelma Niesiołowskiego, obywatela z Sanockiego. Przy końcu życia przeniósł się na stałe do Lwowa. Był ogromnie lubiany przez wszystkich swoich znajomych, gdyż łączył w sobie jowialność szlachecką z wielką prawością charakteru. Cześć pamięci zasłużonego i szlachetnego patryoty!"

Rodzina

Małżeństwa
1. Joanna Saliniewicz (ślub 1839 Nowe Miasto Przemyskie), c. Erazma i Balbiny Niedźwiedzkiej[6]
2. Emilia "Gawin" Niesiołowska, h. Nałęcz (1836 Sokół-28.4.1916 Lwów), c. Anzelma Niesiołowskiego (jego dwór służył za miejsce wsparcia i ukrywania poszukiwanych) i Józefy Truskolaskiej. W Powstaniu brał też udział jego szwagier - Władysław. Poległ i jest pochowany w Jasieniu na cmentarzu parafialnym.