Fałszywe tytuły hrabiowskie i in.

Redakcja "Genealogii Polaków" prowadzi z owym przytaczanym "Wybitnym Specjalistą" bardzo miłą i rzeczową korespondencję. Oto cytat z jednego z ostatnich listów:

Oto kolejne przykłady zabawy Minakowskiego w Heroldię. Nadanie tytułów hrabiów papieskich osobom nieuprawnionym pochodzącym z małżeństw cywilnych XXXX, YYYYY (ukryte, opisane gdzie indziej). Gdyby zajrzał do Konarskiegoi Borowskiego nie zrobiłby tego błędu, a tak zaspokaja cudzą próżność.

Witam!
Odnoszę się do nazwiska Niemczyk (pozycja na liście 262), że "Niemczyk (Mieczysław) pseudo-hrabia (błędne tytuły w pismach z Watykanu, kancelarii prezydenta i in., na skutek własnej korespondencji, fałszywa genealogia od hr. Nimpsch)". Od raptem dwóch lat badam genealogię swojej Rodziny Niemczyk, nie mając dowodów na powiązanie mojej Rodziny z herbem Niemczyk, co jest zupełnie inną sprawą, mam zasadnicze pytanie - czy mają Państwo dowody, że herby Nimptch i Niemczyk nie mają ze sobą powiązania? Mój mistrz logiki mawiał "Dominus - dowód na to!". Czyli czy mają Państwo / ma Pan dowód na to, że herby Nimptch i Niemczyk nie mają ze sobą powiązania? Samo napisanie zdania nie jest dowodem. Śledzę wiele zapytań w popularnej wyszukiwarce, ale nie mogę odszukać ani pochodzenia herbu Nimptsch ani Niemczyk.
Z poważaniem,
Ireneusz Niemczyk
Zgierz (obecnie)

Witam!

Czytając stwierdzenie "Konarski pomijał w swoim spisie. m.in te rodziny które wg niego już wygasły" mam rozumieć, że Ród Niemczyków, herbu Niemczyk, wygasł, gdyż Niemczykowie zawierali związki małżeńskie z pannami "niższego" stanu? Proszę mi wybaczyć to pytanie "początkującego"! W dodatku większość umownych praktyk jest mi nieznana.
Sam herb Niemczyk, jak podają, jest z czasów Piastów. Niesiecki pisząc o herbie Niemczyk określił, że "ustał", mający opis"...na wyższej części nosili pół jednorożca czarnego, na lewą stronę tarczy obróconego, w białym polu; na dolnej części, pół karpia białego od ogona w czarnym polu...".
Niedawno widziałem tłok herbowy, herbu Niemczyk, jak opisany powyżej, a był on prezentowany na jakim forum poszukiwaczy. Może jednak ktoś z Niemczyków go używał? A może z gałęzi von Nimptsch, którzy ten sam opis herbu mają?
Pozdrawiam,
Ireneusz Niemczyk

fałszywy hrabia Stanisław
Wysłano: wtorek, 8 paź 2013, 15:05
Od: soltan
Do: jerzy
Szanowny Panie Jerzy,

Sołtanowie w dostępnych źródłach (z jednym wyjątkiem) są określani jako pseudohrabiowie, lub fałszywi hrabiowie.

Tu pozwolę sobie zacytować fragment:
W gałęzi Sołtanów wiodącej się od Stanisława Pereświt Sołtana (1756-1836), osoby niezwykle zasłużonej dla kraju, wywodzi się używanie tytułu hrabiowskiego. Tytuł ten nigdy nie był nadany, a pochodzi prawd. z błędnej korespondencji i not biograficznych pisanych przez osoby trzecie. Późniejsze używanie wynikało z nieświadomości tego faktu. ...
... Dokładniejsza lista rodzin których tytuły wynikają z nieporozumienia lub są jawnym oszustwem znajduje się w wątku Fałszywe tytuły hrabiowskie - wraz z przyczynami i wyjaśnieniem.
W moim archiwum znajduję jednak informacje, które nie pokrywają się z powyższym tekstem.
1. Notatka Władysława Sołtana, wnuka Stanisława, marszałka WXL:
********************************************************
Tytuł hrabiowski rosyjski przyznany został Stanisławowi Sołtanowi, marszałkowi W.X.L. tudzież jego potomstwu
Imiennym Reskryptem Cesarza Aleksandra I na imię Ministra Sprawiedliwości, wydanym w Paryżu w dniu 10 kwietnia 1814 roku, przesłuchanym na Ogólnym Zebraniu Rządzącego Senatu w S. Petersburgu w dniu 11 maja 1814 roku.
********************************************************
Car Aleksander faktycznie przebywał w tym czasie w Paryżu.
2. Fotokopia listu adresowanego do Stanisława Sołtana z 1833 r wysłana przez kancelarię carską, w której Stanisław jest tytułowany hrabią.
3. Na stronach Państwowego Archiwum Historycznego Rosji (http://www.fgurgia.ru) Stanisław występuje zawsze jako hrabia, (np. Солтан С. граф, бывший надворный литовский маршал) natomiast Sołtanowie innych gałęzi - nie. Łącznie znalazłam tam 110 pozycji związanych z Sołtanami i tytuł hrabiowski jest wymieniany jedynie w gałęzi Stanisława.
Prawdą jest, że po upadku I Rzeczypospolitej Stanisław zaczął używać "nielegalnie" tytułu hrabiowskiego. Było to "użyteczne" szczególnie w kontaktach z dostojnikami francuskimi w czasach Napoleona I, gdyż tam (tj. we Francji i szerzej w Europie, ale poza RP) z człowiekiem bez tytułu mniej się liczono.
W oficjalnej korespondencji dwory francuski i rosyjski nie stosowały tytułów do osób nieutytułowanych. Jeżeli natomiast osoba tytuł posiadała, to kancelaria centralna (rosyjska z pewnością) tytulaturę zachowywała.
Współczesna anachroniczność tytułomanii jest zbyt oczywista, by warto było angażować się w poszukiwania potwierdzenia tytułu hrabiowskiego Stanisława. On sam zresztą nie pałał sympatią do caratu i tytułu w latach niewoli (czyli do śmierci) nie używał.
Z powyższych powodów nie zamierzam na forum publicznym spierać się o tytuł (tym bardziej, że nie dysponuję oficjalnym dokumentami). Jednakże uważam za niewłaściwe, a nawet krzywdzące określanie Sołtanów jako fałszywych hrabiów. I tylko w tym kontekście uważam, że sprawa jest istotna.
Jako ciekawostkę mogę tylko dodać, że Sołtanowie procesowali się o uznanie tytułu i w sądzie sprawę wygrali. Nie wiem jednak nic więcej na ten temat, gdyż o procesie wspomniał przed laty mój Stryj, który niestety juz nie żyje, a w formie pisemnej brak w archiwum na ten temat jakiejkolwiek informacji.
Chętnie prześlę Panu list kancelarii carskiej do Stanisława Sołtana (jpeg).
Serdecznie pozdrawiam,
Źródło listu: profesor Andrzej Sołtan
List najpewniej pochodzi z archiwum Sołtanów w Prezmie.
Adresat zwraca się w nim do hrabiego Stanisława Sołtana wielkiego marszałka W.X.L.

Szanowny Panie Jerzy,
Chciałbym tu jedynie zaproponowac objaśnienie tekstu dotyczącego tytułu hrabiowskiego, który kilka dni temu Panu przesłałem.
Wydaje mi sie, podkreślam - to tylko moje przypuszczenie, że "dziwne" sformułowania w tym tekście wynikaja ze złego tłumaczenia z języka rosyjskiego.

Oryginalny tekst wyglądał tak:
********************************************************
Tytuł hrabiowski rosyjski przyznany został Stanisławowi Sołtanowi, marszałkowi W.X.L. tudzież jego potomstwu Imiennym Reskryptem Cesarza Aleksandra I na imię Ministra Sprawiedliwości, wydanym w Paryżu w dniu 10 kwietnia 1814 roku, przesłuchanym na Ogólnym Zebraniu Rządzącego Senatu w S. Petersburgu w dniu 11 maja 1814 roku.
********************************************************
Zwrot "na imię Ministra Sprawiedliwości" jest zapewne tłumaczeniem "на имя министра юстиции", a to należy przetumaczyć tylko na "do ministra sprawiedliwości". Podobnie termin "przesłuchany"
powstał chyyba ze spolszczenia "прослушанный", a słowo to po polsku oznacza "wysłuchany".

Przyjmując podane wyżej wyjaśnienia mamy:
********************************************************
Tytuł hrabiowski rosyjski przyznany został Stanisławowi Sołtanowi, marszałkowi W.X.L. tudzież jego potomstwu Imiennym Reskryptem Cesarza Aleksandra I do Ministra Sprawiedliwości, wydanym w Paryżu w dniu 10 kwietnia 1814 roku, wysłuchanym na Ogólnym Zebraniu Rządzącego Senatu w S. Petersburgu w dniu 11 maja 1814 roku.
********************************************************
Jak pisałem, car Aleksander faktycznie był w Paryży w kwietniu 1814 r.
A dokładniej, 11 kwietnia 1814 "Jego Wieliczestwo izwolił osmatriwat'
polskije wojska".
Pozdrawiam,
AMS
Jak widać Kancelaria Stanu Imperium Rosyjskiego uważa inaczej niż Pan Konarski"
Źródło: Prof. Andrzej Maria Sołtan

Szanowny Panie Jerzy,
Jeszcze raz wracam do tytułu hrabiowskiego.
Przeglądałem on-line Archiwum Historyczne Federacji Rosyjskiej (mieszczące się w Petersburgu).
Dokument o nadaniu tytułu Stanisławowi Sołtanowi z 1814 roku (o ile zrozumiałem) nie zachował się. Ale w końcu nie wszystko uległo zniszczeniu.
W Departamencie Trzecim Senatu Imperium Rosyjskiego znalazłem oficjalną listą przyznanych w Rosji tytułów honorowych, w tym hrabiowskiego.
Załączam stronę zawierającą Sołtanów:
о возведении в графское достоинство рода .... Солтан
Choć dotyczy to wprawdzie roku 1901, a nie - jak podałem poprzednio- 1814, to nadal przypuszczam, że tytuł został nadany w 1814, a różnica dat wiąże się z zagmatwana historią tamtych czasów, ale to w tej chwili nie ma znaczenia.
Serdecznie pozdrawiam,
Andrzej Sołtan

[imglewa]http://www.genealogia.okiem.pl/foto2/albums/userpics/10010/normal_Archiwum_Historyczne_Federacji_Rosyjskiej_2.jpg

Szanowny Panie Jerzy,
Przesłana przeze mnie dzisiaj strona pochodzi z Rosyjskiego Archiwum Historycznego w Petersburgu, fond (zasób) nr 1343, spis nr 46 - Departamentu Heroldii Senatu Imperium Rosyjskiego. Załączam trzy pierwsze strony; cała lista obejmuje rodziny książąt, hrabiów i baronów, liczy ponad 180 stron.
Nie umiem wyjasnić roku 1901. W tym punkcie sprawa pozostaje niejasna.
Przypuszczam, że Stanisław nie był dumny z tytułu rosyjskiego i dopiero z czasem rodzinie zaczęło zależeć na posiadaniu tytułu, co doprowadziło do przypomnienia reskryptu Aleksandra z 1814 roku.
Serdecznie pozdrawiam,
Andrzej Sołtan

[imglewa]http://www.genealogia.okiem.pl/foto2/albums/userpics/10010/normal_Archiwum_Historyczne_Federacji_Rosyjskiej_1.jpg

KOMES W POLSKICH ŹRÓDŁACH
ŚREDNIOWIECZNYCH
ROCZNIKI TOWARZYSTWA NAUKOWEGO W TORUNIU
ROCZNIK 76 ZA ROK 1971 ZESZYT 3
AMBROŻY BOGUCKI
WARSZAWA —POZNAN 1972

ZAKOŃCZENIE
Ewolucja terminów żupan i comes była prawdopodobnie następująca:
W okresie przedfeudalnym, Słowianie nazywali żupanem naczelnika jednostki terytorialnej zwanej żupą. W okresie tworzenia się wczesno- feudalnych państw zachodniosłowiańskich i południowosłowiańskich samodzielni początkowo żupani przekształcili się w zależnych od książąt , naczelników okręgów gradowych. Wcześnie tytułu żupana zaczęli używać także dostojnicy dworscy (w Chorwacji już w IX w.). Degradacji natomiast uległa godność żupana w krajach słowiańskich podbitych przez Niemców, dawny tytuł naczelników większych jednostek terytorialnych przeszedł tu na naczelników wiejskich, jako jedynych słowiańskich zwierzchników2.
Po przyjęciu chrześcijaństwa łacińskim odpowiednikiem żupana stał się termin comes. Słuszny zatem wydaje się pogląd H. Łowmiańskiego, że tytuł komesa jest terminologicznym śladem przekształcenia się książąt plemiennych w dygnitarzy państwowych, w językach słowiańskich bowiem jednych i drugich nazywano żupanami. Czesi zapożyczyli niewątpliwie termin comes z Niemiec, a Polacy z Czech. W Polsce w X i XI w. było wielu duchownych cudzoziemskich, np. arcybiskup Radzym-Gaudenty był Czechem, biskup Unger Niemcem, opat Tuni Włochem. Różnojęzyczny kler porozumiewał się między sobą po łacinie, a ponieważ brał on czynny udział w rządach państwem, konieczne było wczesne ustalenie łacińskiej terminologii polskich instytucji państwowych. Przypuszczać można, że w kształtowaniu tej terminologii szczególny udział mieli duchowni czescy i że to oni właśnie wprowadzili termin komes na oznaczenie tej samej, co w ich kraju, godności żupana. O wpływach duchownych czeskich w Polsce świadczy przyjęcie z języka czeskiego wielu wyrazów odnoszących się do
Kościoła, np. kościół, cerkiew, papież, biskup, opat, kolęda, Wielkanoc, msza, kazanie, nieszpory, bierzmować, spowiedź, post.
Wbrew poglądom niektórych uczonych synonimami komesa polskiego ani czeskiego nie były wyrazy hrabia i kmieć. Tytułu hrabiowskiego zaczęły używać niektóre rodziny magnackie w Polsce dopiero po zaniku tytułu komesa w dawnym znaczeniu. Termin kmieć był w średniowieczu określeniem zależności rycerzy od panującego i chłopów od feudałów.
Zdaniem H. Łowmiańskiego zachodnioeuropejskim komesom odpowiadali ruscy bojarzy'. Prawdopodobnie wyraz żupan, poświadczony w toponomastyce Rusi, został zastąpiony zapożyczonym od Protobułgarów terminem bojar, występującym w źródłach ruskich od X w. Bojarami nazywano we wczesnym średniowieczu przedniej szych członków starszej drużyny książęcej, którzy uzyskali samodzielność gospodarczą, pozwalającą na utrzymanie własnej drużyny. Za wybitnych członków drużyny książęcej uważają słusznie niektórzy uczeni także żupanów i komesów. Rolę przywódców' drużyny spełniali żupani z Zakonu sudnego Ijudem z IX w., towarzyszący księciu na wyprawie wojennej i uprzywilejowani przy podziale zdobyczy, a wymienieni przed kmieciami, tj. szeregowymi drużynnikami. Żupani, podobnie jak bojarzy, należeli do warstwy możnych, tj. większych właścicieli ziemskich, jednak nie każdy możny był żupanem.
Instytucja żupanów była niewątpliwie starsza niż system urzędów książęcych. Jednym z najstarszych urzędników był żupan grodowy, sukcesor dawnego żupana plemiennego. Natomiast urzędy nadworne mogły powstać w Polsce dopiero po utworzeniu większego państwa i umocnieniu władzy książęcej. Identyczność rodzimych nazw tych urzędów w Czechach i w Polsce przemawia za tezą, że zostały one zorganizowane na wzór czeski po przyjęciu chrześcijaństwa, w Czechach zaś powstały one dzięki recepcji urządzeń niemieckich. Zupełnie inne były nazwy urzędników dworskich w Chorwacji, np. podkomorzemu odpowiadał posteljnik, stolnikowi ubrusar, konarskiemu — konjusnik, miecznikowi — śćitnik, cześnikowi — vinotoć, czyli pecharnik10. W dokumentach chorwackich z IX w. łacińskie nazwy urzędów dworskich, zapewne niedawno powstałych, dodawano do starszego niewątpliwie tytułu żupana (np. jupanus camerarius). Słuszny wydaje się pogląd W. Łęgi, że komesi wypełniali początkowo zlecenia, których właśnie wymagały potrzeby państwa; stopniowo z tych 'czynności wytworzyły się stałe i specjalne urzędy. śladem pierwotnego braku zróżnico¬
wania funkcji żupanów z otoczenia księcia jest być może ich tytulatura w najstarszych źródłach czeskich i polskich; występują oni najczęściej z ogólnym tytułem komesa, bez dokładnego określenia urzędu.
Wątpić można, czy stałe funkcje otrzymali później wszyscy żupani. Prawdopodobnie trafna jest hipoteza S. Kutrzeby, że spośród komesów książę wybierał wyższych urzędników, ale nie każdy komes musiał mieć określony zakres działania, a książę mógł komesom bez stałych urzędów zlecać od czasu do czasu jakieś czynności. Za takim tłumaczeniem przemawiają wzmianki Kósmasa o wysyłaniu komesów jako posłów do innych państw; pełnili oni niewątpliwie także funkcje dowódców na wyprawach wojennych. Do grona żupanów należeli zapewne wzmiankowani przez Kosmasa i Galla consiliarii książęcy, a także wspomniany w Żywocie św. Metodego z IX w. doradcą książęcy: „jeter drug bogat żelo i svetnik Udział w radzie książęcej, a nie piastowanie wyższych urzędów, uważa 1-1. Łowmiański za cechę wyróżniającą ruskich bojarów, chociaż niektórzy z nich byli wyższymi urzędnikami
Wczesnośredniowieczni żupani byli więc dostojnikami książęcymi, ale podobnie jak ruscy bojarzy raczej dostojnikami w szerszym znaczeniu. Za całkowicie zgodną z wymową źródeł należy uznać definicję wczesno-średniowiecznych komesów polskich sformułowaną przez J. Bardacha: byli to czołowi przedstawiciele możnych, którzy „skupiali w swych rękach urzędy dworskie i zarząd grodów, należeli do rady książęcej, stanowili otoczenie panującego”.
Żupani byli niewątpliwie najbliższymi towarzyszami książęcymi; za błędny należy jednak uznać pogląd, że z tego powodu zostali oni nazwani komesami. Termin komes w źródłach czeskich i polskich, użyty w liczbie pojedynczej przy imieniu, nie łączy się z przydawkami noster, fidelis, ducis; komes nie był więc wbrew pozorom określeniem stosunku do księcia, w przeciwieństwie do terminów, który taki stosunek rzeczywiście wyrażały, jak np. „kmeto noster” czy „baro noster”. Termin komes został przyjęty nie dlatego, że był on synonimem towarzysza, lecz dlatego, że oznaczał on w Niemczech wysoką godność, przede wszystkim zaś dlatego, że zarówno niemiecki comes-hrabia, jak i zachodniosłowiański żupan byli w ściślejszym znaczeniu naczelnikami okręgów administracyjnych.
W źródłach czeskich i polskich XII i XIII w. żupan występuje jako nazwa urzędu kasztelana, nazwa ogólna wyższych urzędników monarszych i tytuł ogólny możnowładców. Przejście od znaczenia 'dostojnik do znaczenia 'możnowładca' nastąpiło prawdopodobnie dlatego, że możnowładcy nie piastujący urzędów byli członkami rodzin żupanów-urzędników i sami byli często byłymi urzędnikami, urzędy w tym okresie nie były jeszcze bowiem dożywotne. W okresie rozdrobnienia dzielnicowego nastąpił wzrost posiadłości ziemskich i znaczenia-politycznego możnowładców. Żupani nie piastujący urzędów należeli na równi z wyższymi urzędnikami do rady książęcej, pełnili więc funkcję publiczną. Jak słusznie stwierdza S. Russocki, w XII i XIII w. aparat władzy był ściślej zrośnięty z klasą, która go powołała do życia, niż w poprzednim okresie monarchii wczesno- piastowskiej czy późniejszym okresie monarchii stanowej.
Prawdopodobnie w ciągu XIII w. wyraz żupan został skrócony na pan. Przez pewien czas oba- terminy były używane jednocześnie. W drugiej połowie XIII w. żupan w Polsce wyszedł z użycia, jedynym odpowiednikiem terminu komes stał się wtedy pan.
Niesłuszne jest utożsamianie terminów żupan (supanuś) i żuipca (su- parius). Termin suparius zaczyna występować w źródłach polskich dopiero około połowy XIII w. Prawdopodobnie w tym czasie powstała polska nazwa żupc a, która była początkowo określeniem wszystkich urzędników, a później tylko niższych. Termin żupca, pochodzący od wyrazu żupa ’urząd’ miał w przeciwieństwie do żupana charakter wyłącznie urzędniczy; przypuszczać można, że powstanie tego wyrazu spowodowane było wieloznacznością terminu żupan, który był wprawdzie nazwą ogólną wyższych urzędników, ale miał także inne znaczenia.
W drugiej połowie XIII w. coraz częściej panami tytułowano średnio-zamożnych feudałów oraz najwybitniejszych przedstawicieli patrycj atu miejskiego, przede wszystkim wójtów miast. Od końca XIII w. pan staje się kurtuazyjnym tytułem ogólnym szlachty i patrycjatu. Od połowy XIII w. wyraz pan jest również określeniem zwierzchnictwa feudalnego nad chłopami.
Mimo rozpowszechnienia się tytułu pana termin ten zachował swe dawne znaczenia; nowe znaczenia nie zastępowały dawnych, lecz powstawały obok nich. W drugiej połowie XIII w. pan jest częścią nazwy niektórych niższych urzędów: pan bobrowy, zwany także bobrowym, i pan stróżny, zwany także stróżnym. Ponieważ przed połową XIII w. do żupanów zaliczano raczej tylko wyższych urzędników, przypuszczam, że pan bobrowy nazywał się początkowo bobrowym, a pan stróżny — stróżnym. Pan występuje także w źródłach późniejszych jako nazwa ogólna urzędników wchodzących w skład sądu ziemskiego oraz senatorów- Do XVIII w. pan był nazwą urzędu kasztelana, a do XIX w. nazwą ogólną możnowładców.
Rozpowszechnianie się tytułu.pana pozostaje prawdopodobnie w związku z deprecjacją terminu włodyka (łac. miles). W XIII w. włodykami w szerszym znaczeniu nazywano wszystkich posiadaczy ziemi na prawie rycerskim. Wyższą warstwę rycerstwa stanowili żupani-panowie, niższą włodycy w ściślejszym tego słowa znaczeniu. Nazwy obu warstw rycerstwa w Polsce były więc takie same jak w Czechach w. W miarę rozszerzania się zakresu terminu pan, coraz bardziej zwężał się zakres terminu włodyka, średnio zamożnych włodyków bowiem od połowy XIII w. coraz częściej tytułowano panami. W XIV w. włodykami nazywano głównie najuboższe rycerstwo, które nie weszło w skład stanu szlacheckiego.
Przyczyn deprecjacji tytułu pana-komesa w XIII i XIV w. nie znamy. Ponieważ termin komes występuje od połowy XIII w- jako określenie zwierzchnictwa feudałów nad chłopami w dobrach immunizowanych (eo- rum comes), nasuwa się przypuszczenie, że deprecjacja tego tytułu wiąże się z rozwojem immunitetu. Nasilenie obu procesów przypada w większości dzielnic na ten sam okres, tj. na drugą połowę XIII w. Znacznie później rozpowszechnił się i tytuł pana-komesa, i immunitet na Mazowszu. Immunitet posiadali niewątpliwie trzej średnio zamożni komesi z okolicy Henrykowa: Albert z Brodą, Michał Daleborowic i Dzierżysław; osadzili oni w swych posiadłościach Niemców, a immunitet był warunkiem lokacji wsi na prawie niemieckim.Dzięki immunitetom średnio zamożni feudałowie uzyskiwali prawo sądzenia chłopów, które przysługiwało poprzednio osobom używającym tytułu pana-komesa, tj. urzędnikom i możno władcom; ci ostatni wykonywali uprawnienia immunitetowe już w XII w.
Wyraz pan jako określenie właściciela dóbr immunizowanych występuje w dokumencie Bolesława Wstydliwego z 1270 r. Książę ten nadał braciom Hehzirowi i Piotrowi, dziedzicom z Dubia, wieś Bojków oraz immunitet w obu wsiach. Dokument stwierdza, że „prefati Hensirus et Petrus cum suis posteris omnimode sint liberi tamquam veri domini exempti ab omnibus iuribus polonicis”.
W dwóch dokumentach mazowieckich z końca XIV w. spotykamy tytuł „łegalis dominus”. W 1374 r. Siemowit III zatwierdził nadanie dwóch łanów „strenuo militi et legali domino Floriano dieto Slasza advocate ibidem in Boguszice”. Florian otrzymał immunitet .sądowy. W 1384 r. Siemowit IV, uwzględniając zasługi „sitrenui militis et legalis domini Andree de Radzikowo castellani Dobrinensis”, nadał mu miasto Kuczbork z sąsiednimi wsiami. Tytuł „legalis dominus” można przetłumaczyć przez „pan pełnoprawny”. Określenie to sugeruje, że obok osób mających prawo do używania tytułu pana nazywano w języku potocznym panami także inne osoby, inaczej bowiem przymiotnik legalis byłby niepotrzebny. Podstawą prawną do używania tytułu pana przez kasztelana mógł być urząd książęcy, nie można jednak do urzędników książęcych zaliczać wójta. Ponieważ wójt Florian otrzymał immunitet, nasuwa się przypuszczenie, że podstawę prawną do tytułu pana stanowiło posiadanie ziemi immunizowanej.
Poza Mazowszem już w końcu XIII w. tytuł pana nie był raczej zależny od posiadania immunitetu, panami nazywano bowiem także niektórych mieszczan. Nie jest jednak wykluczone, że immunitet stanowił podstawę do używania tego tytułu w okresie wcześniejszym, kiedy immunitet zaczął się szybciej rozwijać także wśród średniego rycerstwa, więc około połowy XIII w. Jeżeli tak istotnie było, to niedługo potem pan stał się tytułem grzecznościowym, niezależnym od podstaw prawnych. Nie znaczy to jednak, że stosowanie tego tytułu było zupełnie dowolne; aż do początku epoki kapitalizmu nie tytułowano panami chłopów, zakres tego terminu był więc ograniczony zwyczajowo.
Być może do deprecjacji tytułu pana przyczynił się także podział kraju na coraz mniejsze dzielnice, wskutek czego zwiększyła się liczba urzędów nadwornych i godności te musiały być powierzone także mniej zamożnym feudałom. Pewną rolę mogło odegrać także zubożenie niektórych rodzin możnowładczych; tytułu pana używali zapewne także synowie wielmożów, którzy wskutek podziału majątku ojcowskiego na kilka części spadli do rzędu średniego rycerstwa. Przykład średnich rycerzy będących urzędnikami lub synami możnowładców mógł być naśladowany przez ogół średniego rycerstwa.
Wraz z rozpowszechnieniem się tytułu pana następuje stopniowy zanik jego łacińskiego odpowiednika komes w źródłach. Miejsce komesa jako synonim pana zajmuje wyraz dominus, który poprzednio był odpowiednikiem polskiego słowa gośpodzin. Na Śląsku dominus uzyskuje przewagę nad komesem na przełomie XIII i XIV w., w innych dzielnicach Polski około połowy XIV w. Znacznie wcześniej, bo około połowy XIII w., zanika tytuł komesa w Czechach. Co było' przyczyną rezygnacji z tego terminu?
W Czechach tytuł komesa przyjęty został prawdopodobnie już w X w. W tym czasie czescy żupani grodowi mieli stanowisko bardzo podobne do bawarskich hrabiów, których dziedziczność zaczęła się dopiero ustalać, kiedy jednak żupanami zaczęto nazywać wszystkich możnowładców, powstały znaczne różnice między znaczeniem terminu comes w Czechach i w Niemczech. Wcześnie znano już w Czechach wyraz grabę, którego używano początkowo w odniesieniu do niemieckich hrabiów. W XIII w. tytułu grabiów zaczęli używać także niektórzy czescy magnaci, będący posiadaczami hrabstw w Niemczech. W związku z tym w języku czeskim comes miał dwa odpowiedniki: żupan i grabé; pierwszemu z nich w XIII w. bardziej odpowiadał termin dominus jako tytuł ogółu niemieckich możno- władców.
Jeszcze bardziej niż w Czechach rozpowszechnił się tytuł komesa w Polsce. Rozbieżność między zakresem terminu comes w Polsce i w Niemczech najwcześniej wystąpiła na Śląsku, dokąd napływało m. in. wielu duchownych niemieckich. Używanie tytułu przysługującego w Niemczech władcom terytorialnym wobec średnio zamożnych feudałów musiało ich nie¬wątpliwie razić, coraz częściej tłumaczyli więc polski wyraz pan przez dominus. Miał słuszność E. Sauer, kiedy twierdził, że gdzie Polacy wchodzili w kontakt z Niemcami, tam tytuł komes znikał. W pozostałych dzielnicach Polski decydujący wpływ na zaniechanie tego tytułu miała prawdopodobnie kancelaria królewska. Łokietek, a w jeszcze większym stopniu Kazimierz Wielki prowadzili ożywioną działalność dyplomatyczną; częste były kontakty m. in. z Czechami i Niemcami. Termin comes wchodził w skład tytułu luksemburskich królów czeskich („Boemie .et Polonie rex ac Lucemburgensis comes”). W stosunkach z zagranicą można było nazwać komesem kasztelana krakowskiego („Iohannes comes Cracoviensis” w 1360 r.), ale nie można było tak określić właściciela jednej wioski.
Znany był niewątpliwie w Polsce w XIV w. wyraz g r a b i a, używany wobec wielkich feudałów zachodnioeuropejskich; łacińskim odpowiednikiem tego terminu był zaś również comes. Kiedy Janko z Czarnkowa pisze: „dominus Przeczslaus de Goluchowo, palatinus Kalisiensis” i „Henrici comitis de Luczenborg”, to możemy być pewni, że pierwszego nazywał on po polsku panem, a drugiego grabią. Często jednak w XIV w. nazywano pana nadal komesem; ten ostatni termin miał więc wtedy odpowiedniki polskie: pan i grabia. Pan przyjął w XIV w. wszystkie funkcje dawnego gospodzina, stał się określeniem wszelkiego władztwa nad ludźmi i rzeczami. Panem zaczęto tytułować i Boga, i króla, a z drugiej strony także zamożniejszych mieszczan. Dla pierwszych tytuł komesa był za niski, dla drugich za wysoki, komes miał bowiem określone miejsce w hierarchii tytułów. Z tych względów zaczęto używać dla przetłumaczenia wyrazu pan łacińskiego terminu dominus, który miał bardziej ogólny charakter. Przyczyną zaniku tytułu komesa było więc rozpowszechnienie się jego polskiego odpowiednika „pan”; powstała stąd rozbieżność między zakresa¬mi terminu comes w Polsce i u jej zachodnich sąsiadów.
Tak więc w wyniku różnych okoliczności nastąpiły w XIV w. zmiany w słowniku łacińsko-polskim; miejsce dwóch par odpowiedników: dominus — gospodzin i comes — pan, zajęły dwie nowe pary: dominus pan i comes — grabia.
Praca zgłoszona przez
Kazimierza Jasińskiego
posiedzeniu Wydziału Nauk Historycznych Towarzystwa Naukowego w Toruniu w dniu 2 X 1968 r.

Tadeusz S. Jaroszewski
Nieoceniony Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podaje, że folwark Trylesin Wielki należał w tym czasie do dóbr Białynicze,
stanowiących wówczas własność rosyjskiej rodziny Miasojedowych3.Trzeba wspomnieć choć słówkiem o rodzinie Sołtanów herbu własnego i przydomku „Pereświet”. Należeli niewątpliwie do najwybitniejszych rodów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przed Unią Lubelską używali tytułu książęcego. Jeden z przedstawicieli tego rodu, Jan, w imię równości zrzekł się tytułu i od niego wywodzą się żyjący dotąd Sołtanowie. Natomiast jego brat Bogdan używał tytułu książęcego nadal, jednakże jego linia wygasła4. Nie przeszkodziło to bynajmniej późniejszym Sołtanom w używaniu tytułów książęcych i hrabiowskich5, a jeden z nich, mieszkający dziś w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, uchodzi za łotewskiego hrabiego.Historycy wywodzą Sołtanów od książąt litewskich linii jagiellońskiej, mianowicie od Korybuta. Zdaniem innych pochodzą od Worony, „książęcia ruskiego”, jeszcze inni wyprowadzają tę rodzinę z „książąt tatarskich”6. Jak było naprawdę — pewnie nigdy się nie dowiemy. Piszącego te słowa bawi legenda, jakoby Sołtanowie byli sześciopalczaści. „Se non e vero ma ben trovato” — powiedzieliby Włosi. W XIX w. Sołtanom pozostała zamożność i wspomnienia o wielkiej przeszłości i na miarę tych wspomnień powstał projekt nowej rodowej rezydencji. W Królestwie Polskim dla zamożnej
szlachty o wysokich aspiracjach ukuto trochę złośliwy termin: „Trzy kwadranse na arystokrację”. Określenie to pasuje do Sołtanów jak ulał.
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0255

Całość tutaj: viewtopic.php?f=98&t=27325

Szanowni Państwo.

Warto zauważyć, że tytuł hrabiego to jedno, wiadomo o co chodziło, status funkcjonalnego hrabiego to drugie. W Rzeczpospolitej mieliśmy hrabiów z uwagi na to że ich dzierżawy lub majątki miały status hrabstwa. Hrabia na Szkłowie, na Żółkwi, na Myszy, na Korcu itd. Stanisław Sołtan był np. hrabią na Zdzięciole, a Maciej Eysymontt, hrabim na Indurze. Słowem nie każdy hrabia był tytularny z nadania patentu, gdyż byli i hrabiowie, których tytuł używany w korespondencji i nazewnictwie wynikał li tylko ze statusu dóbr. Jednak ci ostatni nie byli tytularni, lecz faktyczni w praktyce Rzeczpospolitej.

Pozdrawiam Państwa serdecznie.