Turnawiec al Turnowiec, mylnie Turkawiec, u Długosza Tronowiec. Nazwa pierwotnie mogła wywodzić się od wyrażenie "tron" lub "trzon" - później w oboczności na "torn..., turn...."
Wieś i folwark, pow. pińczowski, gm. i par. Czarnocin, leży tuż na zach. od Czarnocina, tuż na płn, od Opatkowic, w górzystem położeniu. Wieś ma 8 osad 36 mórg, folwarków 181 mórg; należy do dóbr Ciuślice.[SGKP]
1389 - Leonard, syn Dzierżysława v. Dzierżykraja, kasztelana połanieckiego, zamienił w 1327 r. swoją połowę Tarnowa ze Spytkiem, kasztelanem krakowskim, na Dembiany własne Spytka, wraz z częścią, którą tam mają Nankier i Piotr, synowie Stogniewa i z dopłatą 40 grzywien. W 1331 r. zamienił on z tymże Spytkiem i wieś swą Skrzyszów pod Tarnowem na Sukmań (Bart.). Syn, lub wnuk jego, Leonard z Gawłowa 1365 r., pozostawił wdowę Rochnę 1384 r. i dzieci: Klarę, żonę Zbigniewa z Trunawic 1389 r. i Leonarda, które razem z matką procesują się w latach 1384-1389 z Pakoszem, Włodkiem, Jaśkiem i Żegotą z Dembian, prawdopodobnie potomkami pierwszego Leonarda, a może nawet synami drugiego z pierwszej żony, o Sukmań, Gawłów, Wolę w krakowskiem i Czemierniki i Siestrzewitów w lubelskiem. Ostatecznie przysądzono 1389 r. Rochnie prawo siedzenia w Gawłowie do śmierci, lub zamążpójścia.[Bon.]
1397 - Jasiek z Jawczyc, procesował się 1390 r. ze Staśkiem z Jawczyc. W 1397 r. wymienieni: brat jego klejnotny Zbigniew z Trunawic, brat cioteczny Sułek z Mietniowa i brat z babki rodzonej, Piotr z Kossocic.[Bon.]
1419-22 Jadwiga córka Piotra z "Trunawca" żona Jana z Czapli Wielkich.
1431 Barbara wd. po Zawiszy z Garbowa zobowiązuje się zapłacić Piotrowi z K. 40 grz. za bydło, trzodę, konie, pszenicę, owies i żyto, które pozostawił na folwarkach w dobrach przynależnych do zamku Rożnów; tenże Piotr zastawia domownikowi Stanisławowi z Marchocic za 100 grz. z tytułu jego wysługi cz. w Damianicach (ZK 9 s. 265, 288-9); Piotr z K. pozywa Mikołaja i Piotra ongiś z Tochołowa o Drożejowice, które Piotr był gotów wykupić, lecz oni nie chcieli przyjąć pieniędzy, a ponadto Mikołaj oprawił ż. Annie 300 grz. posagu i wiana na tej wsi (GK 4 s. 183, 186); Marek ,,de Czarnochow” [najpewniej z Czarnochowic, a nie z Czernichowa] i jego zięć Andrzej z Lednicy poręczają za Piotra z K., że na rokach w Wiślicy zezna, iż zastawił za 200 grz. półgr Michałowi z Książnic [pow. wiśl.] Rzemienowice w ziemi sand. Jeśli tego nie uczyni, poręczyciele będą winni Michałowi 400 kop gr i zwyczajowe kary, a Piotr będzie musiał dać te 200 grz. Michałowi, odstępując od zwyczaju pr. ziemskiego, w jego domu w Trunowicach. Gdyby nie zapłacił tych 200 grz., Michał będzie nadal trzymał Rzemienowice. Piotr wwiąże Michała do Rzemienowic z zasiewami i z nimi ma ją mu on później zwrócić. Piotr zobowiązuje się bronić go przed roszczeniami matki [Katarzyny] i żony [Burnety]; Wojciech z Kościelca i Jan z Sieciechowic poręczają Piotrowi z K. za br. Piotra i Mikołaja z Tochołowa, że dadzą mu wwiązanie do jego wsi Drożejowice pod zakładem 1000 grz. i pod takim zakładem złożą zeznanie, że Piotr zapłacił im 514 grz.[SHGkrak]
W połowie XV w. Otto Plechowski miał tu piękny folwark, w posagu, za żoną otrzymany, na nim siedziało kilku zagrodników dających dziesięcinę wartości do 2 grzywien plebanowi w Czarnocinie (Długosz, L. B., II, 415).
1481 br. kantor wiślicki Jan, Mikołaj, Ota, Stanisław i Marcin dziedzice Plechowa zeznają podział dóbr, który przeprowadzili między nimi Żegota z Rytra, Mikołaj z Tęczyna, Rafał z Rytra, Jan z Jakubowic i Piotr Kot z Przybysławic. Mikołajowi przypadły Łętowice i Biadoliny w pow. pilzn., 4 ł. w Plechowie z kmieciami: Piotrkiem sługą, czyli dawnym włodarzem, Staszkiem i Marcinem, Jakubem Zenką i Wawrzyńcem, Rejem i Jantełkiem (Rey et Janthelek), cała cz. w Rachwałowicach z gajami Guzówką, Pożarem i Wysoką, cała cz. wsi K. w pow. krak. i cała cz. w Szczebrzuszu w pow. wiśl. Janowi pieniądze po ojcu w gotówce i w zapisach, dom w Wiślicy oraz 2-letnie używanie dóbr Trunowice, Szeszelów (dziś Seselów) i Ciuślice w pow. wiśl. Młodszym br. Ocie, Stanisławowi i Marcinowi przypadł Plechów z wyłączeniem 4 ł. Mikołaja, pozostałe gaje w Rachwałowicach, Trunowice, Ciuślice, Szeszelów, Książnice, Słupiec Wielki i Słupiec Mały w pow. wiśl. Owe 4 ł. w Plechowie młodsi bracia będą posiadać przez 4 lata, później przejmie je Mikołaj, który zapłaci Czelatyckiemu 50 grz. długu ojca. Młodsi bracia poręczają za siostrę Annę, Barbarę i Świętochnę, że zrzekną się pr. do ojcowizny na rzecz starszych braci.[SHGkrak]
Spisy pobór. z XVI w. nie wymieniają tej osady.
1628 - Charzowski beł też skądsi. Ten kupieł beł Trunawiec, wioskę małą u Skalmierza anno 1628. Dał beł dziewkę za chłopa urodzonego Kosowskiego. Znać, że sam Charzoski także chłop, iż ślachcic żaden nie chciał pojąć chłopówny. Dadząć i chłopu ślachciąnkę, kiedy "ale" do której jest. Kosowski Tęn słu- s. 293 Iw. żył za pachołka pierwej panu Jarockiemu u Jędrzejowa w Jemielnie circa 1612. potym u Charzowskiego, co Trunawiec3 u Szkalmierza kupił, circa 1628. Pojął był dziewkę, że miała niepiękną sławę, ale posag miała, co go sama pierwej była dostała. Służył przecię u ślachty ożeniwszy się, arendował zaś był circa 1629 i 1632 tę Jemielnicę i tam zebrał nad arendę z tysiąc zł, na którą pożyczył mu był żony jego ociec Charzowski.[Nekanda Trepka, W., Liber ....]
1691 - Kraków, kościół Mariacki, ślub Stanisława Pętkowskiego z Dziewięczyc z Konstancyą Linxina z Trunawca ) 26. lutego 1691. Świadkowie Jan Zakrzewski i Stanisław Gołuchowski. [par. Kraków.WNMP]
1786 - Feliks Skorupka ok. 1720, zm. 1797) – sędzia kapturowy i delegat województwa krakowskiego, sygnatariusz elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, był głównym twórcą potęgi rodu na pobliskim terenie. Skupił w swoich rękach potężny klucz dóbr, w skład którego wchodziły: Mstyczów, Klimontów, Jeżów, części Krężoł, Wierzbica, a także Turnawiec i Ciuślice. Przed swoją śmiercią, w 1786 roku sporządził testament dzielący majątek między synów.
1801 - Właściciel dominium Ciuślice ( wsie Ciuślice, Turnawiec, Czarnocin) oraz właściciel części jednowioskowego dominium Lipno - Michał Skorupka.[Jewuła Tomasz i in., Słownik miejscowości i elity wiejskiej zachodniej Małopolski w latach 1772-1815]
1806 - Józef Piotr Skorupka – jedyny syn Jana Kantego, a wnuk Feliksa w wyniku ostatecznego działu spadku po dziadku (dokonanego 6 lutego 1806 roku) przejął formalnie dobra ziemskie, w tym Turnawiec. Żonaty z Józefą z hr. Przerembskich (córką Adama Tomasza). Posiadali też m.in. Klimontów, Wierzbicę, a w 1830 r. Józefa kupiła dobra pilickie za 125 000 talarów. Józef Piotr był m.in. członkiem Towarzystwa Kredytowego Kieleckiego i senatorem Wolnego Miasta Krakowa. W czasie powstania listopadowego dostarczał wojsku prowiant.
W r. 1827 było 8 dm., 63 mk.
1837 - Spadek po niegdy Jozefie Skorupka, w Krakowie dnia 30 Października 1835 r. zmarłym, z dóbr Pilica, Klimontów, Wierzbica Ustryczów, Czarnocin Turnawice, Ciuślice, Kossów, Kwilina z przyległościami, tudzież summy 87,000 złp....[Gazeta Warszawska 20.4.1838]
1853 - Straszliwa burza, która zahaczyła również o Turnawiec: "... od zachodu zaś ten pas objęty był wsiami: Turnawiec, Cieszkowy, Charzowice, Dębiany, Pietrkowice, Mistrzewice, Rogów. Burza to więc była okropna, jakiéj niezapamiętają najstarsi wiekiem mieszkańcy; posuwając się od zachodu na wschód, zajeła między Działoszycami a Opatowcem przestrzeń mil czterech; tu znosiła budowle, wyrywała drzewa z korzeniami, a gradem niszczyła wszystko, co tylko pracowita ręka rolnika posiałs; nawałem wód wezbranych znosiła z pól ornych ziemię urodzajną, świeżo zasiloną nawozami pod zasiewy ozime, zatopiła łąki, uniosła z wielu miejsc siana nie sprzątnione, porywała nawet konie, bydło i trzodę. W niespełaa godzinie, 77 dworów, 10 plebanij, i 90 gromad przywiedzionych zostało do rozpaczliwéj nędzy. W pierwszych chwilach rozpacz i jęki rozlegały się w świątyniach, któremi grźnie wstrząsały żywioły, a w których większa część ludu na nabożeństwo zgromadzona, przeczuwała cios niweczący jego dobytki; jęki te rozlegały się później po niwach na których lud ten ujrzał cały owoc swéj pracy tak zniszczony, że sam sobie nie wierzył, ażali kiedy co posiał; rozlegał się daléj na zwaliskach i gruzach domów tudzież pod temi chudobnemi strzechami, które sroga oszczedziła burza...." [Korespondent Handlowy, Przemysłowy i Rolniczy 2.10.1853]
1858 - sprzedaż Turnawca.
1863 - Romuald Gostkowski - dziedzic Turnawca (9 domów i 45 mieszkańców) oraz sąsiednich Ciuślic i Opatkowiczek. Po jego bankructwie wieś kupili Żydzi Juliusz Erlich i Dawid Przeworski [M.Slaski, Pamiętniki]
Slascy w Turnawcu
W 1891 Juliusz Joachim Slaski kupił majątki Ciuślice i Turnawiec. Transakcja ta dała Juliuszowi Joachimowi Slaskiemu pole do umiejętnych posunięć gospodarczych. Wkrótce oba folwarki, o dużo urodzajniejszej od Broniszowa glebie, o płaskich, równych, nie pagórkowatych jak w Broniszowie polach, zostały doprowadzone do wysokiej produkcji. Turnawiec w momencie zakupu był tylko folwarkiem i nie posiadał dworu. Na tym terenie osiadł ostatni syn Juliusza Joachima Slaskiego - Ludwik Slaski, który po odziedziczeniu majątku, chcąc przygotować locum, wybudował pierwotnie dla siebie i swojej przyszłej żony Elżbiety jedynie oficynę.
Dwór zaprojektował inż. Szanior z Warszawy-architekt. Cieślą, który wykonał dwór Rumos z Królewic. Wiele urządzeń zmyślnie budował Włodzimierz Dobrzański, sąsiad z Budziszowic. Bardzo umiejętnie budował urządzenia doprowadzające wodę do stawów, sąsiedzi żartowali, że woda płynie mu nawet pod górę.[M.Slaski, Pamiętniki]
Na pięknym hafcie wykonanym przez Elżbietę Slaską, gdy miała już 89 lat widać dwór turnawski – zaprojektowany w stylu polskim. Elżbieta otrzymała drewno na budowę tego dworu w posagu. Rodzina mieszkała w nim do końca wojny, raptem 21 lat, a jednak dwór w tym czasie tętnił życiem, będąc w czasie wojny ostają polskości.
Po przeniesieniu się Ludwika i Elżbiety Slaskiej do nowo wybudowanego dworu, istniały tam pokoje gościnne i mieszkania rządców. W oficynie tej wydarzyła się tragedia. Rządca, zakochał się bez wzajemności w młodej opiekunce syna Ludwika Slaskiego, a gdy ta go odrzuciła, popełnił samobójstwo, zabijając się w swym pokoju z pistoletu. Przed dziećmi wydarzenie to było utrzymywane w tajemnicy. Oficyna przetrwała do 1945 r.
Dalszą część parku i ogrodu uwzględniając wcześniejsze nasadzenia zorganizował w II poł. lat 20-tych planista Tyborowski.
Do rozbudowy zabudowań przyczyniła się rodzina Jajeśniaków z Opatkowiczek. Czynili usługi murarskie Ojciec rodziny, a zarazem szef firmy Jajeśniak był świetnym fachowcem w budowaniu z kamienia i cegły oraz w formowaniu nawet skomplikowanych sklepień. Wiele mebli wykonał Rzeczkowski z Przytyka m.in. brzozową biblioteczkę, duży tapczan i komplet mebli klubowych (stolik, kanapa i dwa fotele kryte rypsem).
Turnawiec – życie codzienne
Zachowały się wspomnienia Michała Slaskiego – syna właścicieli – między innymi opowiadające o zimach tamtych czasów. Gdy była ładna pogoda, świeży śnieg i niewielki mróz, przyjemnie podróżowało się saniami lub uprawiało sporty zimowe. (…) Na jesieni robiło się potrzebne zakupy, podstawowe produkty żywnościowe były na miejscu, a chleb również piekło się w domu. Czasem jednak zima sprawiała wielkie kłopoty. Przy złej pogodzie unikało się dalszych wyjazdów. Przygotowane też były ciepłe ubrania, a karbowy Kasprzyk wyplatał wszystkim ze słomianych warkoczy zgrabne słomiaki. Były to buty powyżej kostek, w których po włożeniu ich na normalne obuwie, można było przebywać cały dzień na dużym mrozie lub jechać w długą drogę sankami nie czując zimna. Przyczyną największych kłopotów były wiatry unoszące z pól masy zwiewanego śniegu. W takiej zadymce, w śnieżnych tumanach nic nie było widać, nawet o parę kroków i bezpieczniej było przeczekać ją w domu. (…) Drogi położone w wąwozach, głębokich nieraz na kilkanaście metrów, śnieg niesiony wiatrem zasypywał po sam wierzch. Sankami jeździło się wprost przez pola, omijając większe zaspy i zasypane wąwozy. Zadymka utrudniała bardzo orientację. W czasie wojny zajmowałem się gospodarstwem w Michałowicach i zimą dojeżdżałem tam często (…) w tym ok. półtora kilometra przez pola. Jednego zimowego dnia zatrzymałem się w Michałowicach do zmroku. Gdy wyszedłem ze spichrza spostrzegłem, że zaczyna się zadymka. Śnieg z silnym wiatrem mocno zacinał. Wsiadłem do sań, postawiłem kołnierz kożucha, nogi okryłem derką, popędziłem konie i ostrym kłusem ruszyłem znaną mi dobrze drogą do Turnawca. Ściemniło się już zupełnie i w gęstym śniegu ledwo widziałem zady koni. Po pewnym czasie stwierdziłem, że pomimo szybkiej jazdy podróż dziwnie się przeciąga. Jechałem jednak dalej, wypatrując w ciemności wierzb przy rzeczce i mostku. Zamiast nich zobaczyłem po lewej stronie prześwitujące przez tumany śniegu światełka w oknach jakiejś wsi. Zatrzymałem konie. Nie wiedziałem, gdzie jestem, ponieważ jadąc normalną drogą, żadnej wsi z tej strony nie było. Dopiero po dobrej chwili rozpoznałem, że są to Miławczyce, leżące na zachód od Michałowic, w przeciwną stronę niż Turnawiec. Teraz już zorientowałem się, że zrobiłem po polach michałowskich wielkie koło. Po tej niegroźnej przygodzie przekonałem się, że opowieści o błądzeniu w zamieciach śnieżnych są iście prawdziwe.
Szczególnie podczas okupacji pokoje gościnne turnawskiego dworu były stale zajęte. Mieszkały tam osoby, wysiedlone ze swych domów i inni, którzy znajdowali w Turnawcu schronienie. Elżbieta Slaska miała dwóch synów w wieku szkolnym. Od września 1940 roku, wraz z sąsiadką z Budziszowic, matką ośmiorga dzieci, postanowiły zorganizować tajne nauczanie. W Turnawcu nie tylko udostępniła pomieszczenia dworskie na wykłady i ćwiczenia, ale przede wszystkim znalazła i zatrudniła kadrę profesorską na najwyższym poziomie. I tak naprzemiennie w dworze w Budziszowicach i w Turnawcu, młodzież zamieszkała w najbliższej okolicy, oraz dzieci rodzin ukrywających się i wysiedlonych, pobierali nauki. Młodzież nie miała podręczników, lecz najgorsza była groźba najazdu hitlerowców. Zachowały się m.in. relacje oraz spis 43 uczniów odtworzony z pamięci przez profesora Stanisława Krzysiaka. Maturę przyjmował prof. Juliusz Waga, przedstawiciel Kuratorium Krakowskiego. Wielu z tych uczniów ukończyło potem studia wyższe. Elżbieta Slaska w swoich wspomnieniach opisuje, jak jej mąż Ludwik wraz z synem poszli odwiedzić pana Krzysiaka i poprosili aby napisał wspomnienia z okresu tajnego nauczania, profesor wyciągnął z kieszeni marynarki spis uczniów. Najwidoczniej bliskim mu była sprawa, jeśli nosił przy sobie wykaz sprzed 25 lat.
Otrzymali schronienie lub uczyli w Turnawcu podczas okupacji
Pułkownik Zygmunt Piwnicki - Ukrywał się w Turnawcu przez prawie dwa lata. Wezwany przez AK, zmarł w Warszawie śmiercią naturalną.
Róża Gużkowska z dziećmi Halszką i Krzysztofem - Jej mąż Jerzy był internowany z Ludwikiem Slaskim na Węgrzech.
Siostry Świerczewskie z Warszawy - Córki Witolda, kolegi Ludwika Slaskiego z SGGW, który w latach dwudziestych dzierżawił od ordynacji Wielopolskich folwark Bugaj. Marysia Świerczewska poległa w powstaniu warszawskim, a jej siostra Hania, dziś Jakubowska, za działalność w AK odsiedziała po wojnie kilka lat w Fordonie.
Kazio Slaski z synem Zbyszkiem - Dziadkowie Michała Slaskiego i Kazia byli braćmi.
Teresa Jabłońska - Córka Kazimierza, a wnuczka Olgi, przyrodniej siostry Ludwika Slaskiego. Uczyła się w tajnej szkole zorganizowanej w Turnawcu.
Janusz Jabłoński z córką Helusią i siostrzeńcem Zbyszkiem Złotnickim - Stryj Teresy Jabłońskiej.
Andrzej Pestkowski - Siostrzeniec pani Linowskiej z Zięblic. Uczył się w tajnej szkole zorganizowanej w Turnawcu. Po zdaniu matury wyjechał do Warszawy, gdzie po wstąpieniu do AK, zginął w walce z Niemcami.
Wojtek Plewiński, syn Witolda - Przyjaciel Ludwika Slaskiego. Potem artysta fotografik. Będąc w 1977 r. na kuracji w Busku, chyba jako jedyny z okupacyjnych gości, odwiedził po wojnie Turnawiec.
Marcin Korzeniowski - Oddany pod opiekę Elżbiecie Slaskiej przez zaprzyjaźnione z jego matką panie Zbroskie. Uczył się w tajnej szkole zorganizowanej w Turnawcu. Po skończeniu architektury wyemigrował do Londynu.
Hrabina Irena z Czeczelów Rzewuska - Uczyła języków obcych w tajnej szkole zorganizowanej w Turnawcu, Żona Adama Rzewuskiego ze słynnej Wierzchowni, gdzie przed rewolucją sowiecką spędziła pierwsze lata po ślubie. Po wojnie wyemigrowała do córki mieszkającej w Londynie.
Władysław Miedniak – Wykładowca matematyk. W okresie tajnego nauczania uczył (przez trzy dni w tygodniu) w tajnej szkole w Turnawcu przedmiotów ścisłych. Mieszkał w pokoju północnym.
Stanisława Krzysik – Wykładowca. Uczył przedmiotów humanistycznych w zorganizowanej tajnej szkole w Budziszowicach.
Zbigniew Gertych – Wykładowca. Występował pod nazwiskiem Grocholski, był późniejszym profesorem, dyrektorem Instytutu Warzywnictwa i Sadownictwa w Skierniewicach oraz wicepremierem rządu PRL. Niemcy zatrzymali go w Kocmyrzowie i przywieźli na konfrontację do Budziszowic, skąd miał zaświadczenie pracy jako praktykant rolny. Udało mu się zmylić czujność pilnującego go żołnierza i uciec spod samego budziszowskiego dworu.
Róża Gużkowska - - Przyjechała do Turnawca na letni wypoczynek i gdy wszyscy opuścili dwór i jego okolice, tylko ona została. Niemcy ją aresztowali, zabrali powóz, na który załadowali zabitych oraz rannych i odjechali do Kazimierzy Wielkiej. Pani Gużkowska dopiero po kilku miesiącach opuściła więzienie Montelupich w Krakowie.
Lista maturzystów w Turnawcu
Dobrzańska Halina - Budziszowice - matura w Turnawcu 1942 r. Studia hist. zootechniczny dr
Dobrzańska Zofia - Budziszowice - matura w Turnawcu 1942 r. Studia matematyczne
Chełkowski Andrzej - Śmielów poznańskie - matura w Turnawcu 1942 r. Studia ekonomiczne. Szwagier Władysława Slaskiego, mieszkający w czasie okupacji w Ciuślicach.
Haller Cezary - Mianocice - matura w Turnawcu 1942 r. prawnicze – adwokat
Pestkowski Andrzej - poznańskie, Komorniki - matura w Turnawcu 1942 student poległ w AK-wce 1944 r.
Slaski Michał - Turnawiec - matura w Turnawcu 1942 r. rolnicze mgr inż.
Slaski Jacek - Turnawiec - matura w Miechowie 1945 prehistoryczne mgr zginął w wypadku samolotu 15.11.1957
Korzeniowski Marcin - Kielce - matura w Miechowie 1945 architekt mgr inż.
Grabowski Andrzej - poznańskie - matura w Miechowie elektryk mgr inż.
Cimoszko Zofia - - matura
Jabłońska Teresa - płockie - matura stomatologia dr.
Wichliński-Mielżyński Andrzej - poznańskie - inż. rolnik
Grodziecki Józef - Kujawy - prawnik mgr – adwokat
Dobrzańska Teresa - Budziszowice
Dobrzański Józef - Budziszowice - uczeń zginął w Powst. Warsz.
Slaska Barbara - Turnowiec - matura.
Slaski Krzysztof - Ciuślice - Technikum rybackie
Gużkowski Krzysztof - Tarnopolskie
Piekarska Anna - Lwów
Piekarski Zbigniew - Lwów
Oleksiak Bronisław - Ciuślice - inż. elektryk
Żuczkowska Barbara - - (czerwony znak przy nazwisku)
Majka Bronisław - Czarnocin
Majka Marian - Czarnocin
Olszewski Władysław -
Joworowski Jan - warszawskie - inż. rolnik
Ziobrowski Jan - Śląsk
Ziobrowski Tadeusz - Śląsk
Wolniarski Henryk - - (czerwony znak przy nazwisku)
W 1945 r. Dwór w Turnawcu podzielił losy innych dworów w Polsce, kiedy to zaczął się jego upadek. Przetrwał, licząc od rozpoczęcia jego budowy równo pół wieku. Spłonął w Wielki Piątek 1972 r., kiedy to mieszkający tam wysiedleńcy ze wschodu piekli postne placki. Iskry wydostały się z nie remontowanego od lat komina. Drewniany dom, pomimo interwencji straży pożarnej, spalił się doszczętnie. Dziś po dworze nie pozostał nawet ślad, jedynie minione czasy przypomina bielony krzyż z 1926 roku, wystawiony przez właściciela Ludwika Slaskiego, w podzięce za szczęśliwy powrót z wojny ukraińskiej 1919 i bolszewickiej w 1920 roku. Ten krzyż to jedyny świadek jaki pozostał w tym malowniczym międzyrzeczu Nidy i Nidzicy.
Oficjaliści i służba we dworze w XX wieku - w różnych okresach
Pracownicy domu
Irena Mieczkowska - opiekunka i wychowawczyni Basi Slaskiej - Przez wiele lat prowadziła w Turnawcu gospodarstwo domowe, później także w Kielcach. Była szczególnie uzdolniona w wykonywaniu ozdób choinkowych. W Turnawcu robiła też artystyczne pisanki. Po wojnie w Radomiu prowadziła sklepik z dewocjonaliami.
Maria Wierzbicka - opiekunka dzieci - Wychowywała Michała Slaskiego do 6-stego roku życia. Ostatnie dwa lata zajmowała się również Jackiem Slaskim. Na wyjezdnym Michał Slaski otrzymał od niej zakopiańską szkatułkę z wyrzeźbionym na wieczku góralem, która przetrwała do dzisiaj. Pani Maria osiedliła się w Warszawie i prowadziła magiel na Solcu.
Frantz Schmerch - nauczyciel niemieckiego - Pochodził z kolonistów niemieckich z Zimnej Wody koło Lwowa.
Antoni Sianoszek - ogólny korepetytor
Aniela Kasprzyk - pokojówka - Córka karbowego Franciszka z Turnawca. Mieszkała w pokoju służbowym koło kuchni. Gdy ożenił się z nią kowal Stanisław Włosowicz, jej miejsce zajęła Wikta. Pracowała jednak dalej we dworze do reformy rolnej.
Wikta - pokojówka - Córka Zofii. Zajęła miejsce Anieli Kasprzyk. Pracowała we dworze do reformy rolnej. Mieszkała w pokoju służbowym koło kuchni.
Jan Magiera - lokaj, a zarazem szofer, gajowy w lasach grzymałowskich - Robił Michałowi Slaskiemu wierzbowe fujarki. Rozstrzelany podobnie jak Emil Wrona jesienią 1939 r. w lasach grzymałowskich w Oblesie.
Piorunkiewicz - kucharz - Był kucharzem rosyjskiego generała na wojnie japońskiej. Robił świetne szaszłyki i bliny z mąki gryczanej, chwalił się, że umie nawet przyrządzać gniazda jaskółcze.
Hela Rychlicka - pomoc domowa / kucharka - Pochodziła z Oblasu. W czasie, gdy rodzina Slaskich mieszkała w Kielcach, pełniła obowiązki pomocy domowej, a w Turnawcu zajmowała się tylko gotowaniem. Pozostała w Turnawcu do końca wojny.
Wiktoria Miłosierna - pomoc kuchenna - Wyszła za mąż za gospodarza w Ciuślicach.
Pracownicy gospodarstwa
Mieczysław Galanty - kierownictwo majątkiem (rządca) - Ludwik Slaski powierzył mu całość kierownictwa majątku, z czym dobrze dawał sobie radę. Powołany do wojska w lipcu 1939 r., nie powrócił z wojny.
Durok z radomskiego - kierownictwo majątkiem (rządca) - Przyszedł do Turnawca w sierpniu 1939 r. Uczestniczył towarzysząc Elżbiecie Slaskiej i jej dzieciom wraz z gosposią Helą Rychlicką w ewakuacyjnym korowodzie ucieczki przed Niemcami ciągnącym się gościńcem wiślickim na wschód.
Konstanty Słupiński - kierownictwo majątkiem (rządca) - Pochodził z kaliskiego
Jan Papis – pełnił obowiązki rządcy
Józef Tański - pełnił obowiązki rządcy
Zygmunt Linowski - pełnił obowiązki rządcy
Władysław Garlicki - pisarz - Przedwojenny komendant więzienia wojskowego na Montelupich w Krakowie, który pod zmienionym nazwiskiem Kotliński ukrywał się w Turnawcu do końca okupacji. Popularnie nazywano go „Bródką”. Jego rodzinna wieś znajdowała się w pobliżu stacji Stróże na Podkarpaciu.
Czajczyński - pisarz - Kupiec wysiedlony z Kalisza. Zamieszkał z żoną w dawnej kancelarii w czworaku. Był to człowiek bardzo solidny i skrupulatny. Fornale żartowali, że przy wydawaniu marchwi na obrok dla koni odejmuje czasem pół marchewki, aby przewidziana waga (40 kg na fornalkę) zgadzała się co do joty.
Franciszek Kasprzyk - karbowy, nadzorował prace polowe, a ponadto był stelmachem - Miał rzucające się w oczy cechy mongolskie (wystające kości policzkowe, skośnawe oczy). Ożeniony był z drugą siostrą Paczewskiego. W stelmarni w chwilach wolnych od pracy polowej wyrabiał z drewna akacjowego, brzozowego i grabowego części do wozów czyli dyszle, rozwory, kule, podkulki, podymy oraz orczyki, wagi na parę koni, hynogi na trzy konie i inne niezbędne w gospodarstwie elementy drewniane, szybko się zużywające np. grabie do żniwiarek, jesionowe sprężyny do młocarni itp. W dzień wigilijny oprawiał ścięte w drzewko w dużym drewnianym krzyżaku. Kasprzyk wyplatał też wszystkim ze słomianych warkoczy zgrabne słomiaki, były to buty powyżej kostek, w których po włożeniu ich na normalne obuwie, można było przebywać cały dzień na dużym mrozie lub jechać w długą drogę sankami nie czując zimna.
Patryk - gajowy - Prowadził pasiekę i był zatrudniony na pół ordynarii jako gajowy lasku Turnawskiego, koło którego miał swoje małe gospodarstwo i dom. Był zamiłowanym pszczelarzem.
Emil Wrona - leśniczy - Rozstrzelany jesienią 1939 r. w lasach grzymałowskich w Oblesie.
Mistecki - ogrodnik - Zasadził sad, a w następnych latach fachowo go przycinał. Był doświadczonym ogrodnikiem. Pochodził z Węchadłowa (na trasie z Działoszyc do Pińczowa).
Stefan Kowalski - ogrodnik - Zatrudniony w Turnawcu na odrębnych warunkach. Stołował się w kuchni dworskiej i mieszkał w oficynie.
Józef Kępski - ordynariusz - Stróżował nocą, a po południu wykonywał prace obrządkowe i porządkowe na podwórzu. Do jego obowiązków należało również pompowanie wody do zbiornika na strychu dworu.
Franciszek Żarek - stangret - Pochodził znad Bugu, co łatwo można było poznać po jego wymowie. Wcześniej pracował już w tym fachu i dobrze powoził zarówno parą, jak czwórką koni. Lubił jeździć na skróty różnymi nieprzejezdnymi normalnie trasami. Znał się na koniach i bardzo o nie dbał. Pracował też końmi w gospodarstwie, z reguły przy siewniku i żniwiarce, ale w razie potrzeby wykonywał też i inne prace.
Stanisław Włosowicz - kowal - Świetny fachowiec, mechanik, podkuwacz, konserwował i reperował wszystkie maszyny i narzędzia rolnicze, podkuwał też konie i obsługiwał lokomobilę. Był sympatycznym i dowcipnym człowiekiem. Często rzucał na powitanie dowcipnym powiedzonkiem. Pod koniec okupacji ożenił się z wieloletnią pokojówką Anielcią, córką karbowego Kasprzyka, zamieszkał u teściów i przeszedł na ordynarię.
Stanisław Banasiewicz - rymarz - Pochodził ze ze Skalbmierza. Co roku zjeżdżał na parę tygodni z całym swoim warsztatem i remontował kolejno uprzęże wszystkich fornalek. Był dobrym fachowcem i sympatycznym człowiekiem.
Florek - furman - Oczekiwał zawsze na radomskim dworcu, by dobrymi końmi pokonywać w ponad godzinę drogę do oddalonego o 18 km Oblasu.
Jan Brzeska - karbowy - Był gospodarzem w Michałowicach, był pracownikiem doświadczonym, odpowiedzialnym i samodzielnym. Doskonale dawał sobie radę z gospodarstwem. Miał trzech synów, z których jeden był fornalem, drugi skotakiem, a trzeci najmłodszy furmanem pana Bukowskiego.
Mietek Wilczyński - skotak zajmujący się krowami - W Nowy Rok rano, gdy pracownicy przychodzili pod dwór z życzeniami grał na skrzypcach kolędę „Nowy Rok bieży”.
Władysław Kowalski - fornal - Był synem Jana (uczestnika wojny japońskiej, dawnego stróża w Turnawcu, który już jako emeryt zmarł na początku okupacji) i bratem Stefana (turnawskiego ogrodnika). Znalazł podczas jesiennej orki w 1944 r. skarb, rozbijając pługiem gliniane naczynie, w którym skarb ten był schowany. Został przeniesiony z Turnawca do Michałowic. W Turnawcu zastąpił go Piotr Grabda.
Piotr Grabda - fornal - Pochodził z Piasku Wielkiego koło Buska. Dobry fornal i porządny człowiek. Wezwany na świadka oskarżenia w procesie Ludwika Slaskiego w 1951 r. wystąpił odważnie w jego obronie, wbrew intencjom prokuratora.
Staszek Paczewski - fornal – Gdy był jeszcze młody próbował zarekwirować balon nad Turnawcem. Wywodził się z rodziny od dawna pracującej w Turnawcu. Z jego siostrą Franką ożenił się skotak Stefan Wilczyński.
Stefan Wilczyński - skotak - Powołany do wojska w 1939 r. nie powrócił z kampanii wrześniowej, jego obowiązki przejął jego brat Mieczysław. Podobno zmarł we Wrocławiu w drodze powrotnej z niewoli sowieckiej; według innej wersji - poległ jako żołnierz II korpusu pod Monte Cassino. Nie wiadomo która z tych wersji jest prawdziwa.
Józef Gruczoł - fornal - Miał siostrę Zofię, pracującą w Turnawcu w kuchni.
Zośka Gruczoł - zajmowała się chlewnią - Siostra fornala Józefa z Michałowic. Piekła świetny chleb.
Balcarzak - pracował w oborze - Wysiedlony z Poznańskiego.
Józek Kasprzyk - Często pomagał w kuźni.
Stefan i Stanisław Żarek - pracownicy na dniówkę - Dzieci ordynariuszy. Należeli do stałych pracowników, tzw. posyłka pracująca na dniówkę. Stanisław Żarek, pracował kucami i odwoził mleko do mleczarni.
Staszek i Zofia Grabda - pracownicy na dniówkę - Dzieci ordynariuszy. Należeli do stałych pracowników, tzw. posyłka pracująca na dniówkę. Stanisław Żarek, pracował kucami i odwoził mleko do mleczarni.
Madejski - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Brzezińska - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Zofia Seweryn - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Pasiówna - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Myślińska - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Jan Pietroń - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
Matysówna - prawd. pracownik na dniówkę - Nazwisko znalezione w starym notesie z lat czterdziestych (dotyczy dniówek).
