81579: Andrzej Jakóbkiewicz

Andrzej Bruzda Jakóbkiewicz, ur 9.11.1843 Stopnica, zm. 30.01.1924 Kielce. Syn Teofila i Małgorzaty Bielawskiej.
Miał braci Władysława Jana (1852-1856) i Bolesława Michała (?-1930) .

Uczył się w kieleckiej Szkole Realnej (absolwent 1860), gdzie żywe były jeszcze echa rewolucyjnego spisku księdza Piotra Ściegiennego. Nie dziwi więc fakt, że przesiąknięty atmosferą buntu przeciw Rosji, już po kilku miesiącach nauki rozpoczętej w 1862 w puławskim Instytucie Politechnicznym. Poznał tu między innymi Adama Chmielowskiego - św. Brata Alberta. Wraz z innymi studentami kursu przygotowawczego ruszył do walki w styczniu 1863 roku, gdy wybuchło powstanie przeciw caratowi.

Jak sam wspomina w „Życiorysie powstańca 1863r./1864r.”
„(…) w pamiętną noc z 21 na 22 stycznia 1863 r. wskutek otrzymanego rozkazu Centralnego Komitetu w Warszawie-wszyscy studenci wraz z setką uzbrojonych w kosy włościan miejscowych, udaliśmy się pod miasteczko Kazimierz nad Wisłą. (…)”.

Walczył najpierw w radomskim, pod Słupczą, potem dostał się do oddziału żuawów Józefa Oksińskiego, walczył pod Koniecpolem, potem w okolicach Piotrkowa i pod Częstochową. Po rozwiązaniu ugrupowania przeszedł w Góry Świętokrzyskie i wstąpił do oddziału Zygmunta Chmieleńskiego, walczył pod Rudnikami, pod Przedborzem. Awansował do stopnia sierżanta, odznaczając się w walce. W lasach cisowskich we wrześniu 1863, walczył pod Ociesękami (28.11.1863) pod dowództwem gen. Hauke-Bosaka, w oddziale awansował do stopnia porucznika. Zimę oddział przetrwał w lasach cisowskich, w miejscu gdzie 80 lat później stacjonował oddział „Barabasza”. Po nieudanym ataku na Opatów w lutym 1864 r., oddziały powstańcze rozproszyły się. 1 maja 1864 r. Andrzej Jakóbkiewicz został schwytany, przewieziony do Daleszyc, a potem do więzienia w Kielcach. Tu odbył się sąd polowy, a powstaniec usłyszał wyrok: 8 lat ciężkich robót w twierdzy.

Tak te wydarzenia opisał we wspomnieniach:
„(…) Manewrując po okolicy świętokrzyskiej, już w miesiącu kwietniu stoczyliśmy ostatnią potyczkę z moskalami pod Klonowa w bliskości klasztoru św. Katarzyny. Po tej potyczce powstańcy poczęli się rozchodzić. … Ja z czterema kolegami oficerami rozpuściliśmy pozostałych dwudziestu kilku powstańców i sami udaliśmy się również w stronę Galicji, lecz zadenuncjowani zostaliśmy 1 maja … zabrani do niewoli … Powiązanych sznurami przypędzono do miasteczka Daleszyc, stąd po przenocowaniu do więzienia w Kielcach, gdzie oddani pod polowy sąd wojenny zostaliśmy skazani mianowicie: Władysław Nowicki, jako kurier powstania na osiedlenie na Syberii, brat jego Stanisław jako dowódca kompanii na 10 lat ciężkich robót. Makowski Konstanty, Kociesza, Wroński Władysław i ja Bruzda-Jakóbkiewicz Andrzej, jako porucznicy na osiem lat ciężkich robót na Syberii, a po wybyciu na osiedlenie. (…)„

Andrzej Jakóbkiewicz i jego skazani koledzy powstańcy, przebywali w więzieniu kieleckim do 5 listopada 1864 i następnie tym samym transportem zostali wysłani na zsyłkę. Uzbrojony konwój ruszył z Kielc najpierw do warszawskiej cytadeli. Stąd koleją przez Petersburg Jakóbkiewicz dotarł do Moskwy i dalej w kajdanach do Tobolska, następnie przez Tomsk do Irkucka - gdzie dotarł w lipcu 1865 i do grudnia był przetrzymywany w więzieniu. W 1866 działał w tajnej "Organizacji Wolnego Sybiru", a pracując przy budowie drogi bajkalskiej brał udział, choć nie czynnie w Powstaniu Zabajkalskim. Powstańcy proklamowali Stany Zjednoczone Wolnej Syberii próbując się daremnie przebić do granicy Rosji. Prowodyrów ukarano za to karą śmierci, a wszystkich buntowników dodatkowymi 15 – 20 latami katorgi. Rok więzienia dostali tylko ci, którzy nie uczestniczyli czynnie w buncie, między innymi Jakóbkiewicz - który był jednak "mocno podejrzany". Został odesłany w kajdanach do gorzelni w Aleksandrowsku, a następnie do kopalni soli w Usolu. Zarobek katorżnika był minimalny, nie wystarczał nawet na jedzenie, Andrzej więc nauczył się szewstwa. W 1872 otrzymał pozwolenie na przeniesienie się do Jakucji. Przebywał krótko w Ildze w okr. wercholeńskim. Pracował następnie jako robotnik i dostawca towarów na barkach na Lenie. Po kilku latach katorgę zamieniono mu na osiedlenie i mógł resztę kary odbywać jako wolny człowiek - bez prawa przebywania w krajach zachodnich. Dzięki poparciu kolegi powstańca udało mu się zdobyć pracę w kopalni złota w Nochtujsku spóąlki "Bazanowa i Niemczynowa", gdzie najpierw był górnikiem, a potem awansował na stanowisko buchaltera. Zarobki były niezłe, dlatego gdy skończyła się kara przymusowego osiedlenia, pracował jeszcze w kopalniach przez następne 9 lat. Manifest Aleksandra II dał mu szansę powrotu do kraju, ale musiał jeszcze kilka miesięcy przebywać w europejskiej części Rosji w Jekaterynosławiu.

Do Kielc Andrzej Jakóbkiewicz wrócił dopiero w 1881 roku, po 16 latach zsyłki. Kupił mały dom, założył rodzinę. Pracował w wielu zawodach, aż dostał posadę buchaltera w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim. Gdy w roku 1916 zawiązywał się w Kielcach Komitet ku uczczeniu Powstania Styczniowego, Andrzej Jakóbkiewicz należał do jego założycieli. Podpisał apel „Do Czcigodnych Weteranów Powstania 1863 roku w Kielcach”. Doczekał wolnej Polski. Po przeprowadzonym postępowaniu weryfikacyjnym otrzymał potwierdzenie posiadanego stopnia oficerskiego i został wpisany do „Imiennego wykazu weteranów powstań narodowych 1831, 1848 i 1863 roku „. Jako weteran powstania styczniowego za zasługi dla ojczyzny otrzymał Krzyż Walecznych (1921) i Order Virtuti Militari (V klasy nr 8709, w 1923 r.). Był aktywnym radnym kieleckiej Rady Miejskiej.

Z Syberii Andrzej Jakóbkiewicz przywiózł do Kielc pokaźną kolekcję fotografii swoich kolegów zesłańców. Takich zdjęć, z czasów kiedy fotografia nie była jeszcze rozpowszechniona, zachowało się bardzo mało. Ponieważ są w większości opisane, stanowią dziś interesujące źródło do dziejów powstania styczniowego i syberyjskich zsyłek Polaków. Zdjęcia wykonywane były w renomowanych zakładach Irkucka i innych syberyjskich miast. Przywiezione przez Jakóbkiewicza fotografie przedstawiają także pracę w kopalniach złota, sceny polowań, koczowników z reniferami. Dziś to niezwykle cenny materiał dla etnografów.

Zgon Andrzeja Jakóbkiewicza odnotowano w parafii św. Wojciecha w Kielcach. Został pochowany na Cmentarzu Starym w Kielcach (kw. 6B), w panteonie powstańców 1863 roku na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (mur, kw. 13c) umieszczono żeliwną tabliczkę, epitafium. Cenna kolekcja syberyjskich fotografii odkupiona od rodziny, trafiła do zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Stołecznego Warszawy. Pamiętnik i niektóre pamiątki bratanek Czesław Jakóbkiewicz przekazał do Muzeum Historycznego w Kielcach.y

Żona:
Maria Bielnicka (ślub 1891 Michałów)

Dzieci:
Jadwiga Zofia (ur. 1892, zamężną za Tadeuszem Antonim Bodakiewiczem)
Kazimiera Zofia Anna (1903-1984, za Brunonem Romiszowskim).