81329: Ludomir Grzybowski

Ludomir Grzybowski h. Prus II. Ur. 15.1.1842 Kielce[5], zm. 11.12.1919 Warszawa[4]. Syn Jana - powstańca listopadowego i Augustyny Lengnik.

Wychował się w domu o żywych tradycjach związanych z Powstaniem Listopadowym i sprawowaniem urzędów w czasach Rzeczypospolitej. Przodkowie byli kilkukrotnie cześnikami ciechanowskimi[9] a dalsze osoby z rodziny pełniły inne urzędy. Ojciec Ludomira, syn Mateusza i Rozalii Woińskiej[8], urodzony w Dubience[7], w 1831 służy w 4 Pułku Ułanów, był później kancelistą Sądu Kryminalnego w Kielcach, lecz zaraz po jego urodzeniu przeniósł się do Chęcin. Matka, w chwili małżeństwa była wdową po koledze ojca - również kanceliście tego samego sądu[7]. Po przenosinach ojciec pracował w sądzie poprawczym w Chęcinach
Ludomir zapewne kształcił się prawniczo, a następnie pracował jako archiwista w sądzie poprawczym w Chęcinach - czyli tam gdzie jego ojciec.

Przed Powstaniem brał udział w manifestacjach w latach 1860-62 i pracował w organizacji cywilnej przygotowującej wybuch Powstania. Tuż przed nim ukrywał się z racji na obawę przed branką.

Do powstania wyruszył z Mularskim i Czaplickim, kierując się do oddziałów Mariana Langiewicza stacjonującego wówczas w Ujnach. Został wraz z kompanami włączony do 3 batalionu pod dowództwem mjr Władysława Niewiadomskiego. Wziął udział w bitwie pod Staszowem a następnie pod Małogoszczą i pod Skałą.
Dalej uczestniczył jako strzelec w szlaku bojowym dyktatora, poprzez obóz w Goszczy, po bitwy pod Chrobrzem i pod Grochowiskami. Pozostał na terenie zaboru rosyjskiego, ukrywając się i Siedlcach (k. Chęcin) oraz w Chomentowie u księdza Moszyńskiego i w czerwcu wszedł do oddziału żandarmerii konnej Bogusza, zostając jego adiutantem, a następnie razem z nim w połowie września do oddziału "Iskry" - który zszedł na drogę rozboju i został przez Powstańców skazany na śmierć. Ludomir przeszedł wówczas do partii Zygmunta Chmielińskiego, będąc adiutantem w oddziale po "Iskrze" (bez dowódcy), a od października walczył u gen. Hauke "Bosaka". Ranny podczas potyczki pod Strojnowem 4.11.1863 został skierowany na leczenie, skąd powrócił pod koniec roku. Walczył dalej w zgrupowania "Bosaka", lecz z przydziałem do niewielkiego lotnego oddziału odciągającego uwagę Moskali od Gór Świętokrzyskich. Swój szlak powstańczy zakończył w stopniu porucznika podczas tragicznej bitwy pod Opatowem 21.2.1864. [1]

Po rozsypce oddziału ukrywał się w Rudzie Strawczyńskiej. 30.3.64[2] został jednak aresztowany i osadzony w więzieniu w Kielcach. Na śledztwie, pomimo prób wymuszenia na nim zeznań, nie wydał nikogo. Został zwolniony 19.6.1864[2] dzięki olbrzymiej łapówce przekazanej Czengieriemu, jednak z zakazem podjęcia pracy prawniczej i zajmowania stanowisk publicznych.[1]

Dzięki protekcji znajomych został rachmistrzem w dobrach Lanckorońskich Motkowice, k. Jędrzejowa. Następnie mieszkał w Jankowicach, pow. opatowski. Tam w 1878 wszedł w związek małżeński.

Pozostawił pamiętnik opisujący losy powstańcze. Mając widoczny dystans do Powstania krytycznie i negatywnie opiniuje w nim działania polskie, a spisując wydarzenia po dłuższym czasie, niekiedy myli się, korzystając wyraźnie ze źródeł polskich propagujących wstyd za Powstanie (Stańczycy). Jego realizm często skupia się na negatywnych zjawiskach pomijając pozytywne. Pamiętnik jest jednak cennym źródeł do historii zrywu narodowego.

W 1916 wziął udział w pochodzie 3-majowym w Warszawie.[3]

Pochowany w Warszawie na Starym Cmentarzu Powązkowskim, kw. nr 222, rz 3, gr 1.

Żona: Helena Dąmbska (ślub 1878 Dobrowda)
Dzieci:
* Jerzy - żona: Jadwiga Maria Zbyszewska
* Tadeusz - żona: Jadwiga Vertun
* Zofia - mąż: Franciszek Józef Wichert
* Maria