Powstanie Styczniowe - uczestnicy

Z Poznania, służył nasamprzód pod Mieleckim i był w potyczkach pod Olszakiem i Ślesinem; następnie walczył pod wodzą Younga pod Nowąwsią i Brdowem; dalej pod Ganier’em od dnia 26 lipca 1863 r. Wyprawa ostatnia nie udała się, gdyż wojska pruskie rozproszyły oddział przy przejściu granicy i zabrały furgony z bronią i ubiorem. Pozostałych 50 ochotników, między nimi Skarupski, zdołali przebyć granicę pod wodza oficera wojsk francuzkich Soudaix, lecz zaatakowani przez Moskali w pobliżu Pyzdr, utracili w utarczce 10 ludzi, między którymi i dowódzcę, który padł ugodzony trzema kulami. Skarupski ranny kulą w prawą nogę i pokłuty bagnetami, do stał się z kilku innymi towarzyszami broni do niewoli. Zawieziono ich najprzód do Pyzdr, następnie do Konina do lazaretu wojskowego. Po kilku tygodniach odstawiono ich do granicy pruskiej. Skarupskiego przewieziono do cytadeli Winiary w Poznaniu, gdzie przesiedział 4 miesiące. Uwolniony wraz z kilku towarzyszami w wigilią wszystkich Świętych, znów podążył na pole walki, ale gdy rana w nodze mu się otwarła, zniewolony był powrócić do Poznania, gdzie dotąd mieszka przy ulicy Młyńskiej nr. 22, nie domagając wciąż na zdrowiu i nie zdolny do cięższej pracy.

z Łomżyńskiego, emigrant z ostatniego powstania. Zwłoki jego. znaleziono w zaspach śniegowych w górach św. Bernarda wraz z następującą kartką: „Jestem ofiarą sprawiedliwej lecz nieszczęśliwej sprawy, zbiegiem bez nadziei powrotu, obarczonym cięźkiem brzemieniem bez przyszłości. W tych okolicznościach życie stało się dla mnie ciężarem i kładę mu koniec bez żalu. Jestem katolikiem i proszę władzę kantonalną o skromny pogrzeb. W hotelu dłużny jestem 4 franki, przy sobie mam liście franków. St. Bernardin dnia 29 Stycznia 1865 r."

Jako członek Rządu Narodowego od lipca 1863 r. organizował departament finansów. Jeden ze Skarżyńskich z Łomżyńskiego, emigrant z ostatniego powstania. Zwłoki jego znaleziono w śniegach góry Świętego Bernarda z następującą kartką: Jestem ofiara sprawiedliwej, lecz nieszczęśliwej sprawy, zbiegiem bez nadziei i powrotu, obarczonym ciężkim brzemieniem bez przyszłości. W tych okolicznościach życie stało się dla mnie ciężarem i kładę mu koniec bez żalu. Jestem katolikiem i proszę władzę kantonalną o skromny pogrzeb. W hotelu dłużny jestem cztery franki, przy sobie mam jedenaście franków. St. Bernardin 29 stycznia 1865 r.

ur. 27. grudnia 1841 w Lubarze na Wołyniu, pracował przy gospodarstwie swego brata, Kazimierza. Gorąco organizacyą powstańczą zajmował się właściciel tej miejscowości (zdaje się hr. Dunin), on też na folwarku »Bite jezioro«, leżącym w pobliżu Lubarza stworzył główne środowisko przygotowawczej akcyi. Z Lubarza wyszedł Skibicki z Grzegorzem Michalskim, Janem Jatkiewiczem, Ludwikiem Zielińskim z wiosną i wstąpił do Jazdy Wołyńskiej, pozostającej pod dowództwem pułk. Różyckiego. Służył w trzecim szwadronie jazdy i po raz pierwszy brał udział w potyczce pod Salichą, gdzie pierwsze dwa szwadrony walczyły na prawem skrzydle i odciągnęły nieprzyjaciela z bagnistej łąki w pole a trzeci oddział, w którym pozostawał Skibicki tylko chwilowo był zaatakowany przez kozaków. W pierwszem starciu został Skibicki raniony w rękę lancą przez kozaka, mimo jednak rany tak szybko wywinął i tak silnie ugodził kozaka, iż nieżywy stoczył się na ziemię. Szybkim pochodem otaczany zewsząd przez mnogie roty moskiewskie parł oddział ku granicy w nadziei połączenia się z oddziałem gen. Wysockiego i przekroczył granicę koło Palczyniec. Opowiada Skibicki o drobnym epizodzie, jaki zdarzył się przy przejściu granicy w tej miejscowości, gdzie jeden z włościan rozbroił powstańca, stojącego na pikiecie i wydał go w ręce Moskali, którzy go odarli z ubrania i ciężko poraniwszy na miejscu pozostawili. Gdy do pikiety zbliżył się następnie oddział powstańczy i dowiedział się o zaszłym wypadku wdrożył poszukiwania za owym chłopem. Ten tymczasem dowiedziawszy się o nadejściu oddziału zaszył się w strzesze zagrody a odkryty wyrokiem skazany na śmierć, poniósł ją bezwłocznie. Po drugiej stronie kordonu zjawiła się tymczasem piechota austryacka i żandarmi, powstańcy złożyli broń, żandarmerya aresztowała cały oddział, zabrała konie a wojsko eskortowało powstańców furami do Tarnopola, gdzie osadzeni zostali w tzw. »Popowej kasarni«. W drodze wielu umknęło, niejeden zdołał zbiedz w Tarnopolu, którego ludność bardzo serdecznie witała naszych powstańców i tak materyalnie, jak i moralnie starała się ich dolę osłodzić. Furami powieziono ich dalej do Lwowa, gdzie ludność entuzyastycznie i wśród serdecznego a rzewnego nastroju zachowywała się wobec zwycięzców z pod Salichy. Koleją przewieziony został Skibicki do Ołomuńca i w więzieniu tamtejszem przesiedział około 9 miesięcy a z wiosną opuściwszy wraz z 25 towarzyszami więzienie wyjechał do Szwajcaryi. W miejscowości Grosswangen, w kantonie Luzerny, pracował na roli przez 15 lat tj. do r. 1880 zyskując uznanie władzy miejskiej za wzorowe, nienaganne zachowanie się, poczem powrócił do Galicyi i osiadł na małem gospodarstwie w Petrykowie pod Tarnopolem pojąwszy za żonę Szwajcarkę z Grosswangen.

"Skomerski Konstanty zm. w Niżnie-Udyńsku w lipcu 1864" /-/ "Czas", nazwisko to opuścił. Skomirski (sic !) Konstanty, lat 42 (w 1863 r.), szlachcic z Brzega, pow. wrocławski, gub. warszawskiej, żonaty, troje dzieci. Oskarżony o udział w "rewolucyjnej organizacji", kierującej powstaniem w Królestwie Polskim, w której to organizacji był "sekcionistą". Sądzony (razem z K. Cymbalińskim - zob.) przed Komisją Śledczą przy namiestniku. Pozbawiony praw stanu, zesłany na 10 lat ciężkich robót w twierdzach na Syberii. Wysłany 28 XI 1863 r. AGAD, ZGP, 3/446 (3/159).

Z Krystynopola, 29 lat, stanu wolnego, oficjalista prywatny. W sierpniu 1864 sądzony przez sąd wojenny w Tarnopolu, za zbrodnie zaburzenia spokojności publicznej (zapewne w związku z powstaniem). Uwolniony z braku dowodów.

Ur. 08.02.1845r., Nowy Sącz. Wiertmistrz, zamieszkały – Otynia, potem Siary kopalnie nafty pow. Gorlice, żonaty, 1 dziecko, wyznania rzymsko-katolickiego. W oświadczeniu o przystąpieniu do Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania Polskiego 1863/64r. podał, iż przed powstaniem był czeladnikiem ślusarskim w Nowym Sączu, natomiast w czasie powstania podoficerem. Służył u Czachowskiego, walczył pod Rybnicą i Jurkowicami. W Jurkowicach został ranny w nogę, leżał w Kopszebnicy u barona Rajskiego, a stamtąd odwieziono go do klasztoru w Kurozwękach i tam wyzdrowiał. Po wyleczeniu wstąpił do oddziału do kompanii Szałasa i razem w 4 oddziały (z Walterem, Denisiewiczem, Rębajłą) stali w lasach Cisowskich. Deklarację podpisał 04.06.1888r.

syn Stanisława, ur. ok. I8l8, z pow. stanisławowskiego gub. warszawskiej, ze stanu mieszczańskiego. Oskarżony o udział w powstaniu, na podstawie decyzji namiestnika Królestwa Polskiego został wysłany do gub. kazańskiej na zamieszkanie pod dozorem policji. Wyruszył z Warszawy 19 stycznia 1864 w siedemnastej partu. Przybył do Jadrynia „etapami" 21 marca I 864. Wrócił do kraju w maju 1866 - - w ten sam sposób.

Lat 23, syn Fabiana i Marianny z Czernickich, zm. 15.3.1863

Ur. 1833 r. w Czołowie (pow. kolski), syn Jana Nepomucena , ziemianina i Magdaleny z Büthnerów Zawadzkich. [1] Po śmierci rodziców wychowywał się u wuja w Poznaniu. Był rządcą w majątku Brodnica. Po wybuchu powstania styczniowego brał udział w tworzeniu oddziałów, został adiutantem Leona Younga-Blankenheima i wraz z jego oddziałem w kwietniu 1863r. wkroczył do Królestwa, a następnie stanął na czele jazdy w randze rotmistrza. Odznaczył się 26.04.1863r. w zwycięskiej bitwie pod Nową Wsią. Skrzyński walczył również 31.05. 1863r. pod Borowem (Borowcem, wg T. Żychlińskiego)oraz pod Ignacewem (09.06.1863r.). Został mianowany dowódcą ruchomego oddziału konnego woj. łęczyckiego, brał udział w potyczce pod Izbicą (29.06.1863r.), pod Kterami (09.07.1863r.), pod Kołacinem (10.07.1863r.). Józef Skrzyński został ciężko ranny pod Kołacinem i dostał się do niewoli rosyjskiej. Zmarł 10.07.1863r w Kołacinie, pochowany został w Brzezinach (pow. rawski).

Ze Starej Soli, 27 lat, stanu wolnego, czeladnik krawiecki. W 1864 sądzony przez Sąd Wojenny w Samborze za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej, zapewne w związku z działaniami powstańczymi. Skazany na 12 tygodni więzienia zaostrzonego 1razowym postem o chlebie i wodzie w każdym tygodniu

Z Krakowa, 25 lat, obrz.łac., stanu wolnego, ulicznica. W 1864/5 sądzona przez Sąd Wojenny w Krakowie, za zbrodnię obrazy majestatu, zapewne w związku z wydarzeniami powstańczymi. Obciążona przestępstwem przeciw zarządzeniom publicznym, skazana na 14 miesięcy więzienia zaostrzonego 1razowym postem w każdym tygodniu.

brat szeregowca w oddziale Maćkiewicza, służył pod dowódz. Lelewela, niewiadomo co się z nim stało, towarzysze broni utrzymują że zginął.

ob. ziemski, ur. w 1841r. w Gołąbkach. W powstaniu był dowódcą oddziału i walczył pod wsią Czemskie. Po pozbawieniu praw stanu, skazany na 8 lat katorżnych robót do jednej z twierdz Syberyjskich. Uciekł z Syberii przez Chiny i Japonię, potem wrócił do Królestwa.

Z Czarny. Rządca dóbr, stanu wolnego, 42 lata. W kwietniu 1864 roku skazany przez sąd wojenny w Tarnowie na 8 tygodni więzienia za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej (zapewne w związku z powstaniem). W drodze łaski uwolniony.

z Żywca, 22 lata, obrz.łac. stanu wolnego, krawiec. W 1864/5 sądzony przez Sąd Wojenny w Krakowie, za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej, zapewne w związku z wydarzeniami powstańczymi. Skazany na 3 miesiące więzienia.

z Hnilczy, 17 1., ob. łac., stanu wolnego, parobek, (jednorazowe udanie się do powstania), sądzony przez c. k. sąd wojenny w Złoczowie, za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej, 343 kk., zasądzony na 1 miesiąc więzienia

Z Hnilczy, l.21, obrządku łacińskiego, stanu wolnego, syn kmiecia. Sądzony przez Sąd Wojenny w Złoczowie za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej. Skazany na miesiąc więzienia.

syn Walentego, ur. ok. 1825, szlachcic z pow. przasnyskiego gub. płockiej. Za kontakty z „buntownikami" został pozbawiony praw stanu 1 zesłany — prawdopodobnie z Grodna — na zamieszkanie w gub. tomskiej. W grudniu 1864 przybył do Toboiska, skąd wyruszył pieszo z partią zesłańców na miejsce zesłania, do Tomska, dokąd przybył w marcu następnego roku. Wkrótce zapewne uzyskał zgodę na przeniesienie do gub. kazańskiej i przyjechał do Jadrynia 26 marca 1867

syn Mikołaja, pow. Nowogródzkiego, mieszczanin. Skazany na mocy konfirmacji Dowódcy Wojsk Wileńskiego Okręgu Wojennego, która nastąpiła na zatwierdzenie przez Audytorjat 13-go grudnia 1863 roku. Rozstrzelany w Nowogródku 8 stycznia 1864 roku za przebywanie w oddziale powstańców, zbrojne działanie przeciw wojskom i powieszenie jednego włościanina.

syn Joachima, szlachcic pow. Oszmiańskiego, urzędnik kancelaryjny Oszmiańskiej powiatowej kasy rządowej (Kaznaczejstwa). Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelnika miasta Oszmiany i powiatu. Rozstrzelany w Oszmianie 17 sierpnia 1863 roku za przebywanie w oddziałach powstańczych i branie z nimi udziału w bitwach z wojskami, w uzbrojeniu, z którem został wzięty do niewoli.

"Po kilkugodzinnym pochodzie przybył oddział w pobliże majętności p. Śnieżki, sędziwego, 80-letniego starca - a wielce kochanego i w całej okolicy poważanego obywatela. (...) Kilka celnych strzałów walecznych kozaków, pozbawiły życia wszystkich dworskich ludzi, wybiegłych na ratunek swojego kolegi. (...) W chwili gdy żołdactwo z bronią do ataku rzuciło się do pałacu, p. Śnieżko siedział w swoim fotelu oczekując ich przybycia z rzadką rezygnacją. Nie widział wprawdzie i pojąc nie mógł co to oznacza, bo lokaj wysłany na zwiady, zabity - nie wrócił z odpowiedzią, zawsze atoli mógł spodziewać się wszystkiego najgorszego. Nie zawiódł się. Żołdaki wpadłszy do pałacu, raczej wywalili niż otworzyli drzwi do jego pokoju. Sędziwa, poważna postać białego starca, pogodne czoło, wyraziste oko jasne, szlachetne rysy twarzy, przytem wąs zawiesisty i biała broda spadająca aż na piersi, w pierwszej chwili wywarły na tych dzikich niemały wpływ i wznieciły uszanowanie. Chwilę sołdaci stali zdziwieni, zawstydzeni, nie mieli odwagi ani postąpić naprzód, ani przemówić słowa. Gdy jednak jeden z świeżo do pokoju przybyłych żołdaków zawołał: wot kakaja boroda! - eto wierojatno sam pierwyj miatjeżnik - wszyscy naraz rzucili się na niego, pochwycili za brodę i ciągnęli z pokoju, a że tak bardzo wiekowy staruszek nie zdołał pospieszyć tak raźnie, do szybszych więc kroków pobudzano go kłuciem bagnetami. Nieszczęśliwy! zanim dowleczono go na ganek pałacu, otrzymawszy przeszło czterdzieści ran bagnetem, wyzionął ducha.

rodem ze Lwowa, emigrant. Umarł na żółtą febrę we wrześniu 1867 r. w Saint Louis w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

podoficer w stanie spoczynku

ar. r. 1839 w Darażni, właśc. ziemski.. mała, ułomna postać, lecz nadzwyczajnej odwagi, wytrwałości, ambicji i miłości Ojczyzny, w bitwie pod Miropolem. wzięty do niewoli, został zesłany na osiedlenie do Syberju. Po uwolnieniu wyjechał do Zjedn. Stanów półn. Ameryki i osiadł w Baltimorze, gdzie trudnił się roznoszeniem i sprzedażą zapałek, nici, igieł, guzików .etc. Tamże umarł w nędzy r. 1897.

Z Krakowa, stanu wolnego, lat 37, czeladnik krawiecki. W sierpniu 1864 sądzony przez sąd wojenny w Tarnowie, za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej (zapewne w związku działaniami powstańczymi), skazany na 4 tygodnie więzienia.

"Sokołowski obywatel z Płockiego umarł w Tobolsku 1864 r." /-/ Prawdopodobnie: Sokołowski Jan, lat 30 (w 1863 r.), szlachcic z płockiej gub. pow. lipnowski, wieś Mysłakowa, sądzony w Warszawskiej Cytadeli. Pozbawiony praw stanu, zesłany na Syberię na 10 lat ciężkich robót w twierdzach. Wysłany 19 IX 1863 r. AGAD, ZGP, 3/226 (3/91).

Chmieliński zmyliwszy ślad, dotarł do Droblina, gdzie nareszcie mógł dłużej wypocząć. Tu wypadła mu tragiczna rola osądzenia i rozstrzelania dawnego dzielnego dowódzcy partji konnej: Sokołowskiego (Iskry), który za przykładem Stamirowskiego stał się groźnym bandytą. Osaczywszy partję Iskry swoją piechotą, Chmieleński aresztował dowódcę, złożył sąd połowy, z którego wyroku Iskra został natychmiast rozstrzelany. Przyłączywszy do swego oddziału po przykładnem ukaraniu batogami i starannym doborze partyzantów.

Ze Lwowa, 29 lat, stanu wolnego, diurinista W kwietniu 1864 sądzony przez lwowski sąd wojenny, pod zarzutem zbrodni zaburzenia spokojności publicznej (zapewne w związku z udziałem w działaniach powstańczych). Skazany, z wliczeniem 3-tygodniowego aresztu na 8 dni więzienia.

"Sołomin z Kowieńskiego z oddziału ś.p. Sierakowskiego zm. w Kamy- szłowie w listopadzie 1863 r." /-/ Kolumna, I, 147: b. major wojsk rosyjskich /-/ P. Łossowski, Z. Młynarski, Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy w powstaniu styczniowym, Wrocław 1959, s. 111: podają go jako przykład tytułowej tezy, powtarzając za Kolumną i rozbudowując: "Sołomin - b. major wojsk rosyjskich. Pochodził z gub. kowieńskiej. Uczestniczył w powstaniu. Służył pod dowództwem Zygmunta Sierakowskiego. Wzięty do niewoli, skazany został na katorgę na Syberii. Zmarł w Kamyszłowie w listopadzie 1863 r." (za nimi i Kolumną powtarza to samo Djakow, Dejatieli, s. 162) /-/ W rzeczywistości: Sołomin Szymon, szlachcic, mieszkaniec Kowieńszczyzny (rodzina Sołominów, miała niewielki majątek we wsi Saweczany w pow. kowieńskim, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1902, t. 15, 2, s. 574), zesłany na zamieszkanie (a więc nie na katorgę) na Syberii z utratą praw stanu i konfiskatą majątku. BN AN Ukr. (Lwów) rkps Ossol. 4533, k. 118 /-/ tamże, 4535, k. 30.

syn Karola poddany pruski. Skazany na mocy konfirmacji Dowódcy Wojsk Wileńskiego Okręgu Wojennego. Powieszony w Szerynowie, pow. Prużańskiego, 8 grudnia 1863 roku za przebywanie w oddziale wieszacieli, dokonanie licznych zabójstw miejscowej ludności gub. Grodzieńskiej, wraz z rozmaitego rodzaju torturowaniami i dokonywaniem podpaleń i rabunków.

Z Urwyszka w Rosji, 51 lat, stanu wolnego, obrz.łac., buchalter. W 1864/5 sądzony przez Sąd Wojenny w Krakowie, za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej, zapewne w związku z wydarzeniami powstańczymi. Prócz 2-miesięcznego aresztu skazany na jeszcze rok więzienia.

szlachcic pow. Szawelskiego. Na mocy konfirmacji Dowódcy Wojsk Oddziału II-go, gub. Kowieńskiej. Powieszony w Szawlach 2C&go lutego 1864 roku za przebywanie w kilku oddziałach powstańczych, zbrojne działanie przeciw wojskom i udział w powieszeniu w okolicy Lepluny, gub. Kowieńskiej, 2-ch braci Jakszowych.

Z Krakowa, 28 lat, rz-kat, stanu wolnego, wyrobnica. W sierpniu 1864 sądzona przez sąd wojenny w Krakowie, za przestępstwo przeciw zarządzeniom publicznym (zapewne w związku z powstaniem). Skazana na 14 dni aresztu w sztokhauzie.

vel Nussbaum, ze Zbaraża, 25 lat, stanu wolnego, kramarz. W sierpniu 1864 sądzony przez sąd wojenny w Tarnopolu, za przestępstwo gwałtu publicznego (zapewne w związku z powstaniem). Skazany na 3 miesiące więzienia, zaostrzonego 1-razowym postem w każdym tygodniu.

Z Jankowic, 18 lat, obrz.łac., stanu wolnego, syn włościański. W 1864/5 sądzony przez Sąd Wojenny w Krakowie, za zbrodnię zaburzenia spokojności publicznej, zapewne w związku z wydarzeniami powstańczymi. Skazany na 1 miesiąc więzienia