Aleksander Fortunat Józef Roch Waligórski, h. Odrowąż. Chrz. 26.2.1802 Drugnia, Kielecczyzna[17], zm. 19.7.1873 Paryż. Syn Rocha, sędziego sądów woj. krakowskiego i Kornelii Goczałkowskiej. Miał rodzeństwo, m.in. Franciszka Izabela Kornelia (ur. 1791 Chrzanów)[13], Estera (1813 ślub z Franciszkiem Godowskim)[15], Izabela (1812 ślub z Antonim Grabiańskim)[16], Agnieszka Pryska Antonina Bogumiła (ur. 1798 Wola Duchacka)[14], Jan Kanty Józef Henryk Leopold (ur. 1803)[9], Leopold (zm. 1827)[10], Józef (1827 ożeniony z Marianną Grabowską),[11] Judyta (1832 ślub z Konstantym Iżyckim)[12]
Dzieciństwo Urodził się w rodzinie szlacheckiej - podsędka a później sędziego sądów województwa krakowskiego. Ojciec, (ur. 1858 Kobiernice, syn Szymona i Franciszki[20]), często zmieniał miejsce pracy, więc kolejne rodzeństwo rodziło się w innych miejscowościach.[4] Roch zmarł w 1843 w Dąbrowie w 85 roku życia.[19] Mniej więcej od 1815 do 1820 uczył się w Korpusie Kadetów w Kaliszu, po czym został przyjęty w 1820 do najlepszej wojskowej Szkoły Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierów w Warszawie. Następnie służył w stopniu podporucznika w półkompanii rakietników pieszych. Od 1826 został wykładowcó matematyki, geometrii i rysunku topograficznego w Szkole Aplikacyjnej. W 1828 został odznaczony Orderem św. Stanisława.[8]
Powstanie 1831 Wziął udział w Powstaniu Listopadowym walczył w artylerii pieszej, uzyskując 21.3.1831 stopień porucznika a 14.9.1831 kapitana. Z korpusem gen. G. Ramorino, przekroczył granicę austriacką. W tym czasie otrzymał dwukrotnie Złoty Krzyż Virtuti Militari.[4][8]
Emigracja I Po upadku Powstania udał się na Emigrację. W 1833 w Bourges zorganizował w 1833 kurs artylerii. W dalszym ciągu kształcił się, w 1835–36 kształcił w École d’Application de l’Artillerie et Genie w Metz. Tam poznał norweskiego oficera artylerii, P.Ch. Holsta, który po zrobieniu kariery później zaprosił go do swojego kraju.
W 1837–38 przebywał w Anglii, gdzie prawdopodobnie pracował jako inżynier cywilny. Wedle niepotwierdzonego przekazu dokonywał podobno wówczas m.in. korekt map Kaukazu na zlecenie władz brytyjskich.
Od 1838 związał się z Norwegią (będącą wówczas w unii ze Szwecją. Formalnie miał więc paszport szwedki , co wywołało wiele nieporozumień w biografiach). Wykonywał w Skandynawii wiele prac inżynierskich. Wykonywał pomiary topograficzne w związku z poszerzaniem granic miasta Moss i planowaniem nowo powstającego miasta Sarpsborg. W Christianii (ob. Oslo) prowadził dokształcanie oficerów inżynierii i artylerii w dziedzinie geometrii wykreślnej, jednocześnie wykorzystując swoje kontakty ułatwiał sprowadzanie sprzętu technicznego do artylerii. Został asystentem w biurze kanałów i portów - jednocześnie zdał egzaminy z fizyki, chemii, mechaniki, hydrostatyki, hydrauliki i języków. Pozwoliło mu to na niezależność zatrudnienia - co miał na myśli planując walkę o niepodległość Polski. Zajmował się regulacją żeglugi, przystosowania kanałów wodnych, niwelację wodospadów w Norwegi i Szwecji. Wkrótce został dyrektorem ds. kanałów
W 1847 została wydana jego mapa drogowa Norwegii, która stała się na wiele lat najlepszą mapą w kraju i otrzymała honorowe wyróżnienie.
Na początku kwietnia 1848 na wieść o wydarzeniach w Polsce udał się do Krakowa, po czym gdy ruch ucichł wyjechał do Paryża nawiązując dobre stosunki z ks. Adamem Czartoryskim i zostając agentem Hotelu Lambert na kraje skandynawskie. W 1849 Królewskie Norweskie Towarzystwo Umiejętności w Trondheim powołało go na czynnego członka. Był też naczelnym inżynierem w Christianii.
Od 1853 działał jako prywatny przedsiębiorca kierując budowami mostów i kanałów. Dwa lata później poprosił o urlop na ważnych stanowiskach, lecz nie uzyskawszy poddał się dymisji by wziąć udział w Wojnie Krymskiej. Mianowany majorem i kwatermistrzem sztabu Dywizji Polskiej Kozaków Sułtańskich organizowanej przez W. Zamoyskiego na żołdzie brytyjskim.[8]
Po powrocie do Norwegii prowadził dalej działalność prywatną, która natrafiwszy na wielkie trudność doprowadziła go do ruiny. Wyjechał do Francji, gdzie pracował jako inżynier i kartograf. W latach 1861 - 1862 wykładał matematykę w polskiej szkole w Cuneo.
Powstanie Styczniowe W pierwszych dniach Powstania wyjechał do Polski wraz synem Władysławem, by wziąć udział w boju. Dotarł do Krakowa i zajmował się organizowaniem oddziałów. 7.3.1863 został mianowany przez Rząd Narodowy pułkownikiem i generał-kwatermistrzem (czyli kwatermistrzem generalnym - nie był to stopień wojskowy, lecz wysoka funkcja sztabowa, będąca urzędem wojskowym). Brał udział w bitwach pod Chrobrzem 17.03.1863, Grochowiskami 18.07.1863. Po internowaniu Langiewicza w Galicyi, przyłączył się do oddziału Jeziorańskiego, udającego się w Lubelskie. Był w oddziałach 1.5.1863 pod Kobylanką i ponownie pod tą miejscowością 6 maja. Złożył tu dowód wielkiego serca; kiedy swój oddział miał powtórnie prowadzić do ataku, przyniesiono mu wiadomość o śmierci syna. Na tę wieść zalał się łzami, ale po chwili: „to nie miejsce, rzeki, na takie raporta; pierwej byłem Polakiem niż ojcem i zwracając się do podwładnych silnym głosem zawołał: baczność! naprzód! i kolumnę swoję w ogień poprowadził." Kiedy Jeziorański przez wojska rosyjskie został wparty do Galicyi, wtenczas Waligórski raz jeszcze, udał się w lubelskie aby organizować kolejne oddziały. Dowodził tragiczną bitwą pod Łążkiem 22.10.1863, za którą został postawiony przed sąd, który uznał go winnym nieskuteczności i spowodowania klęski.
Emigracja II - ostatnie lata życia Po powstaniu ponownie wyjechał do Paryża, i zamieszkał na Batignolach. Utrzymywał się z rysowania map dla francuskiego towarzystwa geograficznego. Podczas oblężenia Paryża w 1870 zaciągnął się do gwardii narodowej jako prosty żołnierz.
Po zawarciu pokoju zapadł na ciężki reumatyzm. Pozostając w łóżku został jednak pociągnięty do odpowiedzialności karnej spędzając 8 miesięcy "na pontonach" w Cherburgu. Ostatnie dni spędził w szpitalu św. Ludwika, skąd do Domu św. Kazimierza przeniesiony, po trzech dniach zmarł na ręku jenerała Wysockiego.
Pochowany został w skromnej białej trumnie na cmentarzu Ivry w grobie zbiorowym bez imiennym. Do grobu odprowadziły go dzieci polskie w Zakładzie tym wychowywane, Siostry Miłosierdzia i garstka braci tułaczy.[4]
Rodzina Żona: Emma Meliss, Francuzka (ślub 13.5.1845), guwernantka u konsula francuskiego w Christianii.
Dzieci
Władysław Aleksander, ur. 1846, poległ pod Kobylanką
Bronisława Emma, 1847-1887
Anna Elżbieta, 1849-1852
Kazimierz Henryk, 1850-1859
Wanda Thora 1852-1915 (mąż: Edouard Antoine) - potomstwo żyje dziś we Francji
Amadeusz Olaf Stanisław, 1853-193 (żona Marie Menotti) - potomstwo żyje do dziś we Francji, USA, Algierii i in
Paulina Julia Fryderyka Jadwiga, 1855-1895 na Kubie
